بمجكت بوده است ، و بعد گويد :
و ( بخارا ) از قديم باز در هر قرنى مجمع نحارير علماء هر دين آن روزگار بوده است .
و دربارهء اشتقاق و وجه تسميهء شهر به بخارا نوشته است .
و اشتقاق بخارا از بخار است كه به لغت مغان مجمع علم باشد .
و اين لفظ به لغت بتپرستان ايغوروختاى نزديك است كه معابد ايشان كه موضع بتان است بخار گويند . ( 1 / 76 ) ياقوت نوشته است كه وجه تسميهء اين شهر را به بخارا هر چند تجسس كردم نيافتم ، و شكى نيست كه اين شهر از شهرهاى قديمى است كه به نزاهت و خرمى و بسيارى باغ و بوستان و ميوه هاى گوناگون معروف شده است .
و پس از نقل گفته هاى ابن حوقل درباره بخارا افزوده :
در داخل بخارا شهرها و روستاهاى بسيار است كه از جملهء آنها طواويس است ، و اين شهر بومجكت است ( 518 ) از گفتهء ياقوت چنين برمىآيد كه او بومجكت را نام اصلى طواويس مىداند ، و ليكن ابن خرداذبه ( 25 ) و مقدسى ( 346 ) بمجكت را شهرى از بخارا و غير طواويس دانستهاند ، مقدسى شهر كهنهء بخارا را ورياميثن خوانده و گويد : كه اكنون ويران است .
در كتاب ترجمهء مسالك و ممالك ، بخارا چنين توصيف شده است :
« بخارا را بومجكث خوانند ، شهريست بر هامون و خانه ها از چوب ساخته باشند ، و كوشكها و باغها و بوستانها در همديگر ساخته است ، و ديهها به نزديك يك ديگر ، چنان كه باغها همه پيوسته باشد ، مقدار دوازده فرسنگ در دوازده فرسنگ . و گرد بر گرد ديوارى بر كشيده ، كه در اين
تاريخ بخارا ( فارسي ) — صفحة 168
مساهمون: محمد بن جعفر النرشخي
ص١٦٨