معطل شد ، ديوان خراج شد .
و هيچ كس را در عمارت مسجد بزرگ آن اثر نبود كه فضل بن يحيى برمكى را ، و وى بسيار [ 1 ] مال خرج [ 2 ] كرد ، و بعد از آن هر كسى زيادت مىكردند ، تا به روزگار امير اسماعيل سامانى ( رحمه الله ) ، وى بسيار خانها خريد .
و به مقدار [ 3 ] ثلثى از مسجد جامع زيادتى كرد ، و نخستين [ 4 ] كسى كه ماه رمضان به مسجدها [ 5 ] قنديلها فرمود ، اين فضل بن يحيى بر مكى بود .
حكايت آوردهاند كه به روزگار امير سعيد نصر بن احمد [ 6 ] بن اسماعيل اندر ماه رمضان روز آدينه بود ، به وقتى كه مردم در مسجد جامع در شده بودند ، مسجد به يك بار فرو رفت ، و خلق بسيار در وى هلاك شدند . و در جملهء شهر تعزيت شد ، و بعضى را بيرون آوردند ، و هنوز دم مىزدند . و ساعتى بودى بمردندى [ 7 ] . و بعضى دست و پاى شكسته بودند . در جملهء شهر خلق بسيار هلاك شدند ، چنان كه از بعد آن شهر بخارا خالى ماند ، و باز مردمان شهر ايستادگى كردند ، و پيوستگان سلطان هر كسى يارى دادند و ابو . . . قاضى [ 8 ] رحمه الله قيام كرده بود آن شغل را ( تا ) به يك سال تمام شد . بار ديگر باز سال ديگر ويران شد . هر دو جانب قبله فرو رفت ، و ليكن مردمان آنجا نبودند .
باز آبادان كردند ، و در مدت [ 9 ] پنج سال مناره را ابو عبيد الله الجيهانى [ 10 ] بر آورد ، از خالص مال خويش اندر سال سيصد و شش و او وزير سلطان بود بدان تاريخ . و اين مسجد جامع پيوستهء حصار بود تا آخر عهد ابراهيم طمغاج
هامش
[ 1 ] - خ : ( بسيار ) ندارد
[ 2 ] - د ، خ : خراج
[ 3 ] - د ، ب ، خ : خريد به مقدار
[ 4 ] - ش : نخستين
[ 5 ] - خ : در مسجدها
[ 6 ] - د ، ب ، خ : محمد
[ 7 ] - د ، ت ، ب ، خ : به مردى
[ 8 ] - ب ، خ : و ابو قاضى - همه نسخه ها چنين است
[ 9 ] - د ، ب ، خ : آبادان كرد در مدت
[ 10 ] - ب : ابو عبيد الله بن الحيانى - د : ابو عبد الله الحيانى - خ : عبيد الله بن الجيائى