چه اين كه اين گونه صراحت ، موجب تربيت اخلاقى تو و ارفاق و ملاطفت براى رعيت است و اين بيان عذر ، تو را به مقصودت در وادار ساختن آنها به حق مىرساند .
هرگز صلحى را كه از جانب دشمن پيشنهاد مىشود و رضاى خدا در آن است رد مكن ، كه در صلح براى سپاهت آسايش و تجديد نيرو و براى خودت آرامش از همّ و غمها و براى كشورت امنيّت است ، امّا زنهار ! زنهار ! سخت از دشمنت پس از بستن پيمان صلح بر حذر باش ! چرا كه دشمن گاهى نزديك مىشود كه غافلگير سازد ، بنابراين دور انديشى را به كار گير و در اين موارد روح خوشبينى را كنار بگذار ، اگر پيمانى بين تو و دشمنت بسته شد و يا تعهّد پناه دادن را به او دادى ، جامهء وفا را بر عهد خويش بپوشان و تعهّدات خود را محترم بشمار ! و جان خود را سپر تعهّدات خويش قرار ده ! زيرا هيچيك از فرايض الهى نيست كه همچون وفاى به عهد و پيمان ، مردم جهان - با تمام اختلافاتى كه در آرا و خواسته ها دارند - نسبت به آن ، اين چنين اتّفاق نظر داشته باشند ، حتّى مشركان زمان جاهليّت ، علاوه بر مسلمانان ، آن را مراعات مىكردند ، چرا كه عواقب سوء پيمان شكنى را آزموده بودند . بنابراين هرگز پيمان شكنى مكن و در عهد خود خيانت روا مدار و دشمنت را مفريب ، زيرا غير از شخص جاهل و شقى ، كسى گستاخى بر خداوند را روا نمىدارد . خداوند عهد و پيمانى را كه با نام او منعقد مىشود با رحمت خود مايهء آسايش بندگان و حريم امنى برايشان قرار داده تا به آن پناه برند و براى انجام كارهاى خود به جوار او متمسّك شوند . بنابراين ، فساد ، خيانت و فريب ، در عهد و پيمان راه ندارد ، هرگز پيمانى را مبند كه در تعبيرات آنجاى گفتگو باقى بماند و بعد از تأكيد و عبارات محكم ، عبارات سست و قابل توجيه به كار مبر ( كه اثر آن را خنثى مىكند ) . هرگز نبايد قرار گرفتن در تنگنا به خاطر الزامهاى الهى پيمانها تو را وادار سازد كه براى فسخ آن از راه ناحق اقدام كنى ، زيرا شكيبايى تو در تنگناى پيمانها كه اميد گشايش و پيروزى در عاقبت آن دارى ، بهتر است از پيمان شكنى و خيانتى كه از مجازات آن مىترسى ، همان پيمان شكنى كه موجب مسؤوليّتى از ناحيهء خداوند مىگردد كه نه در دنيا و نه در آخرت نتوانى پاسخگوى آن باشى .
زنهار ! از ريختن خون به ناحق بپرهيز ، زيرا هيچ چيز در نزديك ساختن كيفر انتقام ، بزرگ ساختن مجازات ، سرعت زوال نعمت و پايان بخشيدن به زمامدارى ، همچون ريختن خون ناحق نيست و خداوند سبحان در دادگاه قيامت قبل از هر چيز در ميان بندگان خود ، در مورد خونهايى كه ريخته شده دادرسى خواهد كرد .
نهج البلاغة با ترجمه فارسى روان ( فارسى ) — صفحة 691
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٩١