يعقوب بن سكيت استاد و پيشواى « ادبيات عربى »
همچنين بنيان گذاران تفسير مانند : عبداللَّه بن عباس دانشمند معروف اسلامى كه در طليعهء مفسّران اسلام قرار دارد و تشيّع او مانند روز روشن است . جابر بن عبداللَّه انصارى ، ابى بن كعب ، سعيد بن جبير ، سعيد بن مسيب ، و محمد بن عمرو واقدى ، او نخستين كسى است كه به اعتراف « ابن نديم » و عدّهاى ديگر علوم قرآن را جمع آورى كرد و از شيعيان على عليه السلام بود ، نام كتاب تفسير او « الرغيب » است .
همچنين بنيان گذار علم « حديث » يعنى : ابو رافع ( خادم پيامبر ) صاحب كتاب « الاحكام والسنن والقضايا » كه از دوستان خاص امير مؤمنان على عليه السلام و سرپرست بيت المال آن حضرت در كوفه بود .
بعد از ابو رافع پسرانش على بن ابىرافع « 1 » منشى مخصوص على عليه السلام و عبيد اللَّه بن ابى رافع به دنبال پدر ، قدم برداشتند و خدمات او را تكميل نمودند نفر اوّل پس از پدرش نخستين كسى است كه در علم فقه كتاب نوشته ، و نفر دوم نخستين كسى است كه در علم تاريخ و ضبط حوادث و آثار اسلامى كتابى تأليف نموده است . « 2 »
* * * همچنين مؤسسين علم « كلام و عقايد » همه شيعه بودند زيرا :
نخستين كسى كه در علم كلام و عقايد دست به تأليف زد ابوهاشم فرزند « محمد بن حنفيه » است كه كتاب جالبى در اين زمينه نوشته .
سپس عيسى بن روضه تابعى است كه تا زمان امام باقر عليه السلام زنده بود ، و بر خلاف آنچه « سيوطى » تصور كرده ، اين دو نفر دانشمند شيعه از و اصل بن عطا و ابوحنيفه در علم كلام و عقايد پيش قدمتر بودهاند .
پس از اين دو دانشمند ، شخصيتهاى برجستهاى از شيعه در اين ميدان قدم
هامش
( 1 ) . رجال نجاشى ، ج 1 ، ص 65 ؛ مؤلفوا الشيعة فى صدر الاسلام ، ص 18
( 2 ) . رجال طوسى ، ج 47 ، ص 17 ؛ فهرست طوسى ، ج 107 ، ص 464 ؛ تأسيس الشيعه ، ص 281 و 332 ؛ تهذيب التهذيب ، ج 7 ، ص 11 ؛ الكنى والالقاب ، ج 1 ، ص 74 ؛ مؤلفوا الشيعة فى صدر الاسلام ، ص 8