برخورد كنند بزرگوارانه از آن مىگذرند » « 1 » ، از خيلى مطالب صرف نظر نمودم .
آخرين عذر او اين بود كه اطلاع و مدارك كافى دربارهء شيعه نداشته است ! من گفتم اين سخن صحيح نيست ، كسى كه مىخواهد دربارهء موضوعى كتاب بنويسد بايد قبل از هر چيز مدارك و لوازم كار را به طور كامل آماده سازد و در اطراف آن بررسى تمام بنمايد ، بدون اين جايز نيست پيرامون آن موضوع بگردد .
نمىدانم چرا كتابخانههاى شيعه - و از جمله همين كتابخانهء ما كه در حدود پنج هزار جلد كتاب دارد - اكثر كتابهاى آن از دانشمندان اهل سنّت است با اينكه در شهرى مانند « نجف » قرار گرفته كه از هر جهت جز از نظر علم و فضيلت ، يك شهر فقير محسوب مىشود ، ولى كتابخانههاى قاهره با آن همه عظمت و موقعيت ، از كتابهاى شيعه ، جز به مقدار كمى ، خالى است ! « 2 »
هامش
( 1 ) . سورهء فرقان ، آيهء 63 - / 72
( 2 ) . نه تنها كتابخانههايى مثل كتابخانهء كاشف الغطا ، كه آن روز پنج هزار جلد كتاب داشته و امروز از ده هزار جلد هم متجاوز است ، و داراى تعداد زيادى از كتابهاى دانشمندان اهل سنّت مىباشد ، بلكه كتابخانههاى خصوصى كه هر يك از دانشمندان و نويسندگان و گويندگان شيعه در منازل و مركز مطالعهء خود دارند غالباً تعداد زيادى از اين كتابهاى در آن وجود دارد .
و از اين مهمتر اينكه دانشمندان ما در غالب بحثها - اعم از بحثهاى فقهى ، كلامى ، تفسيرى ، و اصولى - اقوال علماى اهل سنّت را نيز ذكر كرده و مورد گفتگو و بحث آزاد قرار مىدهند ، و در حقيقت همواره بحثهاى آنها به صورت « بحث مقارن » و « تطبيقى » است ، يعنى نه فقط در مباحث فقهى بلكه در تمام علوم اسلامى . عقايد و نظرات گوناگون را با مدارك و دلايل آن مقابل يكديگر مىچينند و عقيده و نظر صحيح را از ميان آنها انتخاب مىكنند .
اين شيوهء بحث ، عالىترين و مفيدترين شيوه هاست كه دنياى امروز نيز آن را پذيرفته ، و در بسيارى از علوم از جمله « حقوق » عملى شده است ، در حقيقت « بحث آزاد » بدون اين روش مفهوم ندارد .
اما چرا شيعه در مباحث علمى اين روش را انتخاب كرده ، در حالى كه ديگران از آن ابا دارند ؟
به عقيدهء ما نكتهاش اين است كه شيعه به منطق و قدرت دلايل خود معتقد است ولذا ابايى از ذكر نظرات و دلايل ديگران ندارد ، ولى طرز بحث غير آزاد و يك جانبهء ديگران نشان مىدهد كه آنها گويا در قدرت برابرى با مدارك شيعه ترديد دارند و يا اينكه موج تبليغات ضد شيعه در ميان آنها به قدرى قوى است كه اصلًا