بهطور كلى اعضايى كه مفرد مىباشد مانند « بينى » يا مثلًا آلت تناسلى مرد ديهء آن يك ديهء كامل است .
ولى اعضايى كه متعدد است مانند چشم و گوش و دست و پا اگر يكى را از بين ببرند ، ديهء آن ديهء كامل است . ديهء عمد و شبه عمد بر شخص جانى تعلق مىگيرد ولى ديهء جنايت خطايى بر « عاقله » است .
اين بود خلاصه بسيار فشردهاى از عقايد شيعه در باب قصاص و ديات ، شرح بيشتر دربارهء آن را بايد از كتابهاى گستردهاى كه در اين زمينه نگاشتهاند به دست آورد .
منظور ما در اينجا تنها نشان دادن گوشهاى از عقايد شيعه در ابواب فقه بود و لذا بسيارى از كتابها و ابواب فقه مانند ابواب بيع سلف و صرف و بيع ميوه بر درخت و بيع حيوان ، همچنين اجاره و رهن و عاريه و وديعه و مزارعه و مساقات و مسابقه و ضمان و حواله و كفالت و اقرار و كفارات و بسيارى ديگر را اصلًا متعرض نشديم با اينكه همهء اينها در كتابهاى فقهى شيعه مشروحاً مورد بحث قرار گرفته .
همانطور كه گفتيم تنها نظر ما اين بود كه اشارهء مختصرى كرده و نمونه هاى روشنى ارائه دهيم ، و لذا تنها در اين رساله به ذكر فهرست و مهمترين عناوين عقايد شيعهء اماميه قناعت كرديم و اين يك تصوير بسيار كوچك است كه مىتواند اجمالًا عقايد شيعه و روش او را در اصول و فروع دين ، و در دلايل و فرهنگ و طرز تفكر و وسعت علوم و معارف نشان دهد .
شما اى دانشمندان اسلام و اى عالمان دين ! آيا در اين مطالبى كه از عقايد شيعه در اصول وفروع نقل كرديم چيزى كهاساس اسلام را درهم بكوبد مشاهده مىكنيد ؟ ! « 1 »
هامش
( 1 ) . اشاره به حملاتى است كه احمد امين در كتاب خود « فجرالاسلام » به شيعه نموده و نسبتهاى ناروايى داده است ( شرح آن در اوايل كتاب گذشت )