طورى باشد كه معمولًا منجر به قتل نمىشود ولى « تصادفاً » بدون اينكه او بخواهد و توجه داشته باشد منجر به قتل مىگردد ، اين را « شبه قتل » گويند . اما منظور از « جنايت خطايى » اين است كه به هيچ وجه نه قصد « قتل » داشته باشد نه قصد « فعل » مثل اينكه كسى بخواهد پرندهاى را صيد كند ناگهان به انسانى اصابت كند يا اينكه تفنگى را بلند كند و بدون توجه گلوله از آن خارج گشته و شخصى را به قتل برساند .
يكى از مصاديق روشن جنايت خطايى ، جنايتى است كه از آدم در خواب يا از روى سهو و بدون هيچ توجه سر بزند . اعمالى كه از شخص « ديوانه » يا « بچه غير مميز » و همچنين « بچه مميز » سر مىزند نيز در حكم « خطا » است ؛ زيرا فعل عمدى كودك نا بالغ نيز به حكم خطاست .
هرگاه كسى مىخواست ديگرى را بى جهت به قتل برساند ولى اتفاقاً به شخص ديگرى كه خون او هم محفوظ و محترم است اصابت كرد جنايت عمدى محسوب مىگردد . ولى اگر مىخواست شخص مستحق قتلى را به قتل برساند تصادفاً به ديگرى اصابت نمود ، شبه عمد محسوب خواهد شد .
اين نكته نيز لازم به تذكر است كه در موارد بالا هيچ فرقى ميان « مباشرت » و « تسبيب » نيست ، يعنى چه خود انسان شخصاً با دست خود جنايتى را مرتكب گردد يا اسبابى فراهم سازد كه منجر به وقوع جنايت از ديگرى شود ( البتّه در صورتى كه تسبيب طورى باشد كه عمل را به شخص مسبب نسبت دهند ) .
همچنين فرقى ميان « انفراد » و « اشتراك » نيست يعنى خواه يك نفر به تنهايى يا چند نفر به صورت مشترك جنايتى را انجام دهند ، در هر صورت حرام ، و شخص يا اشخاص مرتكب ، مجازات مىشوند .
اما از نظر حكم ، قصاص فقط در مورد جنايت عمدى است ، ولى خطا و شبه عمد تنها « ديه » دارد . و قصاص در صورتى است كه جانى « عاقل » و « بالغ » باشد ، بنابراين كودك نابالغ اگر چه ده ساله هم باشد قصاص نمىشود خواه جنايت
أصل الشيعة وأصولها ( آيين ما ) ( فارسى ) — صفحة 290
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٩٠