خوشبختانه انواع و اقسام كتابها در اين زمينه تأليف يافته : بعضى به قدرى مختصر و فشرده است - و در عين اختصار تمام ابواب فقه را از طهارت تا حدود و ديات در بر دارد - كه تمام مسائل را در يك صد صفحه معمولى مطرح مىكند ، در مقابل ، بعضى به قدرى مشروح است كه ابواب فقه را در بيست جلد ( هر جلد به اندازه صحيح بخارى ، و صحيح مسلم ) جمع آورى نموده ، مانند كتاب « جواهر » و « حدائق » ، و در ميان اين دو نوع ، حد وسطهايى نيز هست كه از شمارش بيرون مىباشد . « 1 »
* * *
هامش
( 1 ) . از جمله علوم اسلامى كه سير تكاملى خود را نزد شيعه كاملًا طى كرده است همين علم فقه مىباشد ، راستى وسعت و نظم و دقت « فقه شيعه » بى نظير است و انسان تا از نزديك اين موضوع را بررسى نكند باور نخواهد كرد ، انواع مسائل مشكل و پيچيده حتى فروع نادر فقهى در كتابهاى مبسوط فقه شيعه مورد بحث و بررسى كامل قرار گرفته ، حتى در فروع و مسائل مستحدثه ( مسائلى كه در عصر ما مورد ) ابتلا واقع شده مانند بيمه و سرقفلى و انواع شركتها و حق چاپ و امثال اينها نيز كتابهاى متعددى تأليف يافته است ، و اين موفقيت را شيعه در درجه اوّل مديون ائمه اهل بيت عليهم السلام مىباشد كه باب اجتهاد را به روى شيعه گشوده و با روايات و احاديث خود انواع راهنمايىها را نسبت به آنها نمودند