خداوند ، ايشان را سخت به پاى باز خواست خواهد كشيد و با شكنجه اى دردناك ، آزارشان خواهد داد . » ( 1 ) و پس از اين كه با نيكوترين سازمان و پيشرفته ترين راه ، سياست مالى را تنظيم كرده و براى رفع نيازمندىهاى تهيدستان چاره انديشى نموده در سئوال و گدائى را بر ايشان بسته و با گفته هائى از اين گونه ، دو كار ياد شده را به سختى نكوهيده : « راستى كه خواهندگى ، شايسته نيست مگر در سه مورد : تهيدستى اى كه آدمى را به خاك بنشاند و تاوانى كه به گردن كسى افتاده و كار را به رسوائى بكشاند و خونبهائى كه پرداختش با كسى باشد و دردآور نمايد ( 2 ) » تهيدستان را بر آن داشت تا به يارى هر كارى كه مىتوانند خود را از مردم بىنياز گردانند و از گدائى و درخواست خوددارى كنند ، به ايشان گفت : « اگر كسى از شما ريسمانى برگيرد و به كوه رود و پشته اى هيزم بر پشت خود بياورد و آن را بفروشد و بدان وسيله خود را بىنياز گرداند ، براى او بهتر است تا از مردم درخواست كند كه آيا به او بدهند يا نه ( 3 ) » براى مستمندان و تهيدستان حقوقى معين بر گردن دولتمندان قرار داد كه از راههاى گوناگون و با نامهاى مختلف تأمين مىشود مانند مستمرىهاى سالانه يا جيرههاى ماهانه اى كه تعلق مىگيرد به چارپايان يا غلات يا زر و سيم و سود بازرگانى و سوداگرى و كانها و ثروتهاى عمومى و گنج و غنيمت و ديگر حقوقى كه - بر اموال - واجب مىشود ، افزون بر آن چه گاهى بر آدمى - به مناسبتهائى چند - واجب مىشود همچون كفارهها و نذرها و پرداخت آن چه از راه نامشروع به دست آمده .
اما صدقات و هزينههاى نيكو كارانه اى كه آدمى از زيادتى مالش مىپردازد ، مىتوان آن را از واجبات انسانيت شمرد و دربارهء آن نيز هر چه بگوئى رواست و بزرگوارى كه آشكارا مردم را به راه راست مىخواند بر سر آن بسيار پافشارى
هامش
( 1 ) چنان كه در الترغيب و الترهيب - 213 / 1 - مىخوانيم اين گزارش را طبرانى در « الاوسط » و « الصغير » آورده است و چنان كه در ص گذشت اين كلام به عنوان سخن امير مؤمنان نيز گزارش شده است .
( 2 ) الترغيب و الترهيب - 233 / 1 - به گزارش از بيهقى و ابو داود .
( 3 ) صحيح بخارى 34 / 3 ، صحيح مسلم 97 / 3 ، سنن بيهقى 195 / 4 ، الترغيب و الترهيب 233 / 1