بازداشتن از كار زشت ، كنار انداختن خار و سنگ و استخوان از سر راه مردم ، راهنمايى كردن كور ، شنوانيدن و تفهيم كردن مطلب به كر و لال ، راهنمايى كردن كسى كه راهنمايى ميخواهد و تو جائى را كه او نياز به شناختن آن دارد ميدانى ، كوشش به نيروى دو پاى خود در راه ستمديدهء دادخواه و بلند كردن دو بازويت براى كمك دادن به ناتوان به نيروى آن ، همهء اينها از ابواب صدقه است از تو بر خويشتن .
در اين حديثها ، هم وجود توانگران و دولتمندان و دارندگان دارائيها را تثبيت مىكند - و آن هم با احكام و احوال ايشان كه بستگى دارد به توانگرى ويژهء آنان و به زندگى فراخى كه از آن بهره مند شدهاند و او خود از آن بىبهره است و هم ياد آور اين است كه صدقه از افزونى دارائيهاى دولتمندان است و او افسوس مىخورد كه چون تنگدستان دارائيهايى ندارند ، به دادن صدقات واجب يا مستحب نمىتوانند پردازند و آنگاه پيروان مسلك اشتراكى كجا تعلق مالى را به كسى مسلم مىدارند تا زيادتىاى براى آن بپذيرند ؟ و كى در همهء جهان ، توانگرى مىشناسند كه ربايندهء حق ديگران نباشد و كجا موردى براى بخششها و صدقات و واجبات انسانىاى مىگذارند كه گزارشهاى ابوذر همهء آنها را مسلم ميدارد ؟
6 - دوست من ( ص ) هفت دستور به من داد : دوستى تهيدستان و نزديك شدن به ايشان ، نگريستن به آنكه فروتر از من است و ننگريستن به آنكه فراتر از من است . ( 1 )
و در گزارشى : دوست من ( ص ) پنج سفارش به من كرد : بر تهيدستان دل بسوزانم و با ايشان همنشينى كنم و به آنكه فروتر از من است بنگرم و به آنكه فراتر از من است ننگرم . ( 2 )
و چون و چرايى در اين نيست كه مقصود از فروتر در دو گزارش بالا كسى است كه دارائى او كمتر از وى باشد تا خداوند پاك را براى برترى دادن او بر ايشان سپاس بگزارد و به كسانى كه فراتر از او هستند ننگرد تا اندوهگين شدن يا رشك
هامش
( 1 ) مسند احمد 5 : 154 ، 167 ، 178 ، صحيح مسلم 3 : 82 ، سنن بيهقى 4 : 188
( 2 ) مسند احمد ج 5 ص 159 و 173 حليه به خامهء بو نعيم ج 1 ص 160