معاويه در هنگامى كه هنوز امام حسن در قيد حيات ميبوده ، در صدد برآمده است كه براى يزيد بيعت بگيرد . درحالىكه جمعى ديگر از مورخان را عقيده بر اينست كه بيعت يزيد پس از وفات حسن بن على انجام گرفت تا آنجا كه أبو الفرج مىنويسد : « معاويه ، حسن و سعد بن ابى وقاص را مسموم كرد تا زمينهء بيعت يزيد فراهم شود . بنابراين نتيجه ميگيريم كه معاويه دو نوبت در صدد اين كار برآمده : يكى در زمان حيات امام حسن و علىرغم آن تعهدها و سوگندها و پيمانها . . نهايت چون در اين بار هنوز طرف مقابل قرارداد صلح زنده بوده اين كوشش با شكست مواجه شده است و نوبت ديگر پس از وفات آن حضرت و در اين نوبت بوده كه اين نقشهى شوم بكمك وسائل ستمگرانهاى كه اكثر مورخان نوشتهاند بثمر رسيده است .
( 1 ) « مروان را بدين جهت كه نتوانست براى يزيد بيعت بگيرد از حكومت مدينه معزول ساخت و سعيد بن العاص را بجاى او گماشت و او شدت عمل بخرج داد و مردم را در تنگنا نهاد و بر كسانى كه در بيعت كوتاهى كردند ، سخت گرفت ، با اين حال بجز گروهى اندك ، هيچكس زير بار اين بيعت نرفت ، مخصوصا بنى هاشم كه حتى يك نفرشان هم بيعت نكرد .
« مروان ، خشمناك به شام آمد و با معاويه مجادلهاى مفصل كرد ، از جمله گفت : « حكومتت را نگاهدار اى پسر ابو سفيان ! و از امير كردن بچهها دست بدار و بدان كه تو را در ميان قومت همرتبگانند و جملگى در دشمنى و مخالفت با تو همداستان . .
- ولى بعد از آن ديگر هيچ نگفت ، چون معاويه در هر ماه هزار
صلح امام حسن ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 415
مساهمون: السيد الخامنئي
ص٤١٥