( 1 ) در مدائن هم مجموعهاى از اشباح مىزيستند كه اغتشاشات - عداوتآميز و پياپى آنان از مقاصد پليدشان خبر ميداد . بدست آنان نه اميد خوابانيدن فتنه مىرفت و نه گمان اقدام به كارهاى بزرگ يا ادارهى ميدان جنگ .
اين ، دربارهى جنبهى معنوى و روحيهى سپاه .
و اما نسبت عددى . . بزرگترين رقمى كه ميتوان ادعا كرد لشكر امام حسن در اين واقعه بدان بالغ شده ، بيست هزار يا كمى بيشتر است درحالىكه عدد لشكر معاويه كه در مرزهاى عراق مستقر شده بودند به شصت هزار مىرسيد ! بنا بر اين ، حسن در آغاز كار ، يك سوم سربازان معاويه را داشت .
جريان فرارى كه در اردوگاه مسكن اتفاق افتاد و آن عمو عموزادهء بيگانه صفت ، با هشت هزار سرباز بسوى معاويه گريخت ، نسبت عددى ميان دو لشكر را بالا برد .
يعنى براى امام حسن مجموعا در هر دو اردوگاه ، يك پنجم لشكر معاويه باقى ماند ! و اگر اين فرمول جديد نظامى را - كه براى نيروى معنوى ، ارزشى به ميزان سه برابر تعداد سرباز قائل است - قبول كنيم ، به نتيجهئى فوق العاده اسفبار مىرسيم و آن اينكه نسبت لشكر امام حسن با معاويه ، نسبت 15 / 1 بوده است .
و اگر با توجه به اين محاسبه ، باقيماندهى لشكر مسكن را به تنهائى در نظر بگيريم ، خواهيم ديد كه اين عده ، ميخواستهاند با لشكرى بجنگند كه بنابر مقياس مذكور ، 45 برابر آنان بوده است .
صلح امام حسن ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 235
مساهمون: السيد الخامنئي
ص٢٣٥