و بر هر تقدير جهاد منافقان بمعنى مجازيست شبيه ( 1 ) بمعنى حقيقى در ايذاء وايلام كافران ولفظ جاهد محمولست بر عموم مجاز و از اينجا لازم نمىآيد كه اقامت حدود بر فاسقان نيز مسمى بجهاد باشد با آن كه محذورى نيست در آن كه مسمى بجهاد باشد مجازا دور نيست كه قول او ( واغْلُظْ عَلَيْهِمْ ) عطف تفسيرى جهاد منافقان باشد وضمير عليهم راجع باشد به منافقان نه به كافران ومنافقان به تمام و براى تقديرى معنى چنانست كه درشتى كن با ايشان بلسان وجنان واركان وشيخ ابو على طبرسى روايت كرده از صادق عليه السّلام كه قرائت فرمود جاهد الكفار بالمنافقين وگفت پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم هر گز جهاد نكرد با منافقان بلكه الفت مىنمود با ايشان .
ومخفى نماند كه كافران دو قسمند اهل كتاب و غير ايشان ومراد از امر بجهاد با كافران كتابى وجوب جهاد است با ايشان تا آن زمان كه مسلمان شوند يا قبول كنند شرايط جزيه وذمه را يا كشته شوند و از امر بجهاد كافران حربى وجوب مقاتله است با ايشان تا آن زمان كه مسلمان شوند يا كشته شوند چنان كه تفصيل آن از آيات آتيه مستفاد شود .
وهم چنان كه واجبست جهاد با منافقان بمعنى كه مذكور شد واجبست جهاد به همان معنى با مبتدعان واصحاب مذاهب باطله نيز مثل سنيان از جهت آن كه .
هامش
( 1 ) استعمال واطلاق لفظ جهاد واراده ء جهاد با زبان و يا اقامه ء حدود شرعية مجاز نيست زيرا كه معنى جهاد بذل وسع است در خدمت در راه خدا خواه با شمشير باشد وخواه با زبان وخواه به اجراى قوانين و نشر دين و اقامه ء حدود ولى منصرف اليه از اطلاق جهاد با شمشير است نه اين كه داخل موضوع له لفظ جهاد است چنانچه در قرآن هم به اين معنى استعمال شده است بدون اين كه مستلزم مجاز باشد ( والَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا ) .