وقول او ( بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ ) اشارتست به اين دو وجه يعنى كافران نمىدانند كه ايشان دشمنان خدايند ومسلمانان دوستان خدا والبته دشمنان خدا مغلوب دوستان اويند بحسب عادت ومسلمانان مىدانند اين مضمون را با آن كه كافران نمىدانند واعتقاد ندارند به آخرت كه حيات باقيست بعد از اين حيات فانى دنيا ومسلمانان اعتقاد دارند به آن و به سعادات وعقوبات اخرويه .
و در قول او ( لا يَفْقَهُونَ ) اشارتست به آن كه كافران به منزله ء بهايمند از آن حيثيت كه نمىدانند آن چه فايده مىدهد ايشان را در دنيا و آخرت بخلاف مسلمانان وقول او الان ظرف زمان خفف است كه مقدم شده برو جهة اهتمام بشأن او و آن بمعنى زمان و وقت است ولام بمعنى عهد يعنى اين زمان كه ظاهر شد گرانى وجوب قتال يكى از شما با ده كس از كافران سبك گردانيده خداى تعالى بر شما جهاد را چنانچه روايت كرده اند كه سبب اين نسخ آن بود كه فرستاد رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلَّم حمزه را با سى سوار به جانب كافران پس دچار شدن بابى جهل با سيصد سوار و اين صورت شاق آمد بر مسلمانان پس بناليدند نزد خداى تعالى پس اين آيت نازل شد .
و دور نيست كه مراد از الان آن باشد كه اين زمان كه اهل اسلام بسيار شدند .
بنا بر آن كه بعضى گفته اند كه سبب نسخ مذكور آن بود كه در اول اسلام كه مسلمانان كم بودند ضرورت بود كه اندكى از مسلمانان با بسيارى از كافران مقاتله كنند اگر چه دشوار باشد بر ايشان و بعد از آن كه مسلمانان بسيار شدند آن ضرورت مرتفع شد رحمت الهى اقتضاى آن كرد كه آن مشقت را از مسلمانان بردارد .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 37
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٧