خداى تعالى با پرهيزكارانست .
بدان كه قول او ( يَلُونَكُمْ ) مشتق است از ولى بمعنى نزديك شدن يعنى در مقاتله كافران ابتدا كنيد به مقاتله جماعتى كه نزديكتر باشند بعد از آن جماعتى كه نزديكتر باشند وبرين قياس .
پس آيت مذكوره دلالت مىكند بر وجوب ابتدا به مقاتله ء اقرب از كافران زيرا كه ابتدا به اقرب به احتياط اقربست مگر آن كه بر پيغمبر يا وصى او عليهما السّلام چيزى ظاهر شود كه رأى او اقتضاى تقديم به مقاتله ابعد كند و از اين جهت پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم ابتدا به مقاتله ء اقرب نمىكرد چنان كه مشهور است ( 1 ) وقول او ( ولْيَجِدُوا )
هامش
( فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ الله غَفُورٌ رَحِيمٌ ) ( 192 ) و مطابق اين مضمونست قوله تعالى ( وقاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ ) الخ از جهت اين كه در اين آيه ء شريفه تأسيس حكم نمىكند بلكه فائده ء وجوب قتال با كفار را بيان مىكند كه قتال با كفار موجب اعلاء كلمه ء توحيد و حكم فرمائى دين خداست در جامعه ء بشرى بلكه آزادى مسلمين است چنان كه فرمود با كفار جنگ كنيد تا اين كه كفر از ميان رفته ودين در جامعه دين خدائى باشد و اگر از كفر دست بردارند و داخل بدين اسلام بشوند پس قتل وعدوان نيست مگر به ظالمان وكافران .
( 1 ) و از ترتيب مقاتله با اقرب استثناء شده است تقديم مقابله با ابعد در صورتى كه خطر و ضرر ابعد اشد وسختتر باشد از ضرر كفار اقرب در آن وقت مقاتله با ابعد را مقدم مىدارند از مقاتله با اقرب و يا اين كه اقرب اهل صلح ومهادنه است آن وقت مقاتله با ابعد را مقدم مىدارند چنانچه ارشاد مىكند به اين معنى آن چه نقل شده است كه حضرت رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلَّم جنگ كرد با حرث بن ابى ضرار زمانى كه رسيد بر وى لشكر جمع آورى حرث در حالى كه عدوى اقرب از وى موجود بود و همچنين مقدم داشت فتح مكه را بر فتح هوازن وباين معنى اشاره است كلام مصنف ره مگر