يعنى هر آينه بتحقيق آفريديم ما آدمى را از خلاصه ء كه كل است .
بعد از آن گردانيديم فرزندان او را از نطفه كه قرار گيرد در محل استوار كه رحم است .
بعد از آن گردانيديم آن نطفه را خون بسته ء پس گردانيديم آن خون بسته را گوشت خائيده .
پس گردانيديم آن گوشت خائيده را استخوانها .
پس پوشانيديم آن استخوانها را گوشت .
بعد از آن گردانيديم او را مخلوق ديگر .
پس بزرگست خداى تعالى كه بهترين آفرينندگانست .
( بدان كه ) لام لقد خلقنا لام تأكيد است در جواب قسم محذوف يعنى ( والله لقد خلقنا ) .
ومراد از ( انسان ) هيكل محسوس است وسلاله از سل است بمعنى بر كشيدن يعنى زبده وخلاصه ء چيزى .
و ( من ) اول ابتدائيست و ( من ) ثانى بيانى است يا ابتدائى يا صله ء سلاله يعنى خلق كرديم آدمى را از خلاصه ء كه كل است يا خلاصه ء مخلوق از كل يا خلاصه ء كه بر كشيده شده است از كل ضمير ( جعلناه ) راجع است به انسان بحذف مضاف ونطفه منصوبست به نزع خافض يعنى گردانيديم نسل او را از نطفه .
و دور نيست كه ضمير جعلناه راجع باشد به انسان بتقدير من بطريق حذف وايصال يعنى گردانيديم از ايشان نطفه .
ومراد از قرار محل قرار است و ( كمين ) بمعنى محكم واستوار صفت اوست .
ومراد از او رحم مادر است يا صلب پدر و كلمه ء ( ثم ) بعد از ومؤيد احتمال آخرست .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 704
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٧٠٤