نامشروع نسبت به كسى عمل بديست نسبت به صاحب عمل اول اگر چه اين عمل مشروع است .
وقول او ( مثلها ) تنبيه است بر آن كه در جزاء ايذاء كسى اكتفاء بايد كرد به ايذاء مانند آن و از آن تعدى نبايد كرد .
و ظاهر آنست كه قول او ( إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ ) تأكيد منع است از تعدى از مثل يعنى متعدى از مثل ظالم است وخداى تعالى ظالمان را دوست نمىدارد .
وقول او ( فَمَنْ عُفِيَ ) جمله ء معترضه است جهت بيان آن كه عفو كردن از بدى مردم بهتر است از انتقام كشيدن از ايشان زيرا كه موجب اجر است بر خداى تعالى بر وجهى كه مناسب كرم او باشد .
و اين آيت نيز دلالت مىكند بر آن كه جايز است انتقام بد به بدى مثل ( 1 ) آن ليكن عفو كردن افضل است .
الاية العاشرة قوله تعالى فى سورة المؤمنين : ( ولَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ الله أَحْسَنُ الْخالِقِينَ ) ( 12 ) .
هامش
( 1 ) در صورتى كه آن اعمال بد صادر شده از ظالم از منهيات اوليه نباشد ( مثل اعمال خشب ونحو آن ) به جهت اين كه قصاص به مثل در اين اعمال ناشايسته تشريع نشده است بلكه كيفر مخصوص در شرع مقدس اسلامى مقرر شده است بايد به آن عمل نمود .
خلاصه ء مفاد آيه ء كريمه بشرح زير است :
1 - هر بدى را بايد به همان مقدار مؤاخذه كرد مگر در موارد مخصوصى كه در شرع از مؤاخذه به مثل آنها نهى شده است ( مانند اعمال خشب مطلقا ) .
2 - عفو بهتر از انتقامست كه مبادا در مقابل به مثل تجاوزى رخ دهد .
3 - خداى عادل متجاوز از حق وظالم را دوست نمىدارد .