وعموم وسبيل اسم ما و ( عليهم ) خبر او مقدم بر او از جهت اهتمام .
و اين آيت دلالت مىكند بر آن كه كسى داد خود را از ظالم بستاند واستيفاء حق خود نمايد بهر وجه كه ميسر شود خواه به حكم حاكم وخواه به غير آن خواه در طرف وخواه در جرح وخواه در مال مؤاخذه نباشد بر او عند الله به شرط آن كه تعدى ننمايد ( 1 ) .
الاية التاسعة قوله تعالى فى سورة حم عسق ايضا : ( وجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى الله إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ ) ( 40 ) .
يعنى وجزاى عمل بدى عمل بديست مثل آن عمل بد پس كسى كه عفو كند از عمل بد كسى ومستقيم باشد بر آن عفو پس مزد او واجب باشد بر خداى تعالى به درستى كه خداى تعالى دوست نمىدارد ستم كاران را .
مراد از سيئه ء اول معنى حقيقى اوست يعنى عمل نامشروع نسبت به كسى .
ومراد از سيئه ء دوم عمل مشروع است كه در مقابل آن عمل نامشروع واقع شود وتسميه ء او به سيئه بر سبيل مشاكله ومجاز است .
يا مراد از او معنى لغوى اوست نسبت به صاحب سيئه اول جزاى عمل بد
هامش
( 1 ) وجه دلالة آيه ء شريفه بر جواز استيفاء دادخواه حق خود را از ظالم بهر كيفيت ميسر باشد اينست كه مصدر ( ظلم ) اضافه شده به مفعول افاده ء عموم مىكند .
حاصل معنى اينست هر شخص كه بعد از مظلوم شدن بخواهد انتقام بكشد و به قدر مظلوميت از ظالم انتقام بگيرد براى آنها هيچ كس نمىتواند عيب گرفته عتاب كند و يا براى عذاب كردن به آنها هيچ كس راه ندارد زيرا حق خود را گرفته است از اينست كه مظلوم اگر بخواهد به قدر ظلمى كه به او شده قصاص كند كسى نمىتواند متعرض او شود .
و حق از هر قبيل باشد مقدم بر همه چيز است بايد انسان از حق خود دفاع كند وگر نه بنفس خود ظلم كرده است .