از مؤمنانند ( 1 ) .
وقول او ( إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا ) استثناء متصل است از حكم مقدرى كه مفهوم شود از كلام سابق ( 2 ) يعنى پس اولو الارحام ميراث برند از يكديگر تمام تركه ء يكديگر را در جميع اوقات مگر در وقت آن كه بكنيد .
و احتمال دارد كه استثناء منقطع باشد و بر هر تقدير ( تفعلوا ) التفاتست
هامش
( 1 ) و بنا به گفته ء ما كلمه ء ( مِنَ الْمُؤْمِنِينَ والْمُهاجِرِينَ ) مفضل عليهم است به جمله ء اولى ببعض وبديهى است كه اولى افعل التفضيل است وافعل التفضيل تمام نمىشود مگر بيكى از سه چيز به اضافه و يا بال و يا به من پس اگر كلمه ء ( مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ) حال باشد از ضمير ( بَعْضُهُمْ ) و يا از نفس ضمير اولى مفضل عليه مذكور نباشد آن وقت اطلاق اولى ببعض در آيه لغو خواهد شد .
( 2 ) بلكه استثناء است از اطلاق مفاد قول خداى تعالى ( وأُولُوا الأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ ) به جهت اين كه مستفاد از اين آيه تقدم بعض اولى الارحام از بعض ديگر در امور ولايتى وحكومتى است به اعتبار تقدم رتبه از ديگران واقربيت به ولى پيشين است چنانچه پس از حضرت سيد الشهداء حسين بن على عليهما السلام امر ولايت وامامت بدين قرار مرتب گرديده كه اولويت به امامت پس از وى به پسرش حضرت على بن الحسين منتقل گرديد و پس از وى به پسرش حضرت امام محمد باقر عليهما السلام تا به آخر ائمه عليهم السلام ولى پس از حضرت امام حسين عليه السلام به پسرش منتقل نگرديد بلكه امر ولايت به برادرش حضرت ابو عبد الله عليه السلام منتقل شد بنا به وصيت حضرت پيغمبر ( ص ) و به وصيت حضرت على ( ع ) و در اين آيت خداوند متعال با كلمه ء ( إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلى أَوْلِيائِكُمْ مَعْرُوفاً ) بيان مىكند كه اولويت اولى الارحام وفق ترتب وتقدم طبيعى است مگر اين كه ايجاد فعلى ( وصيتى ) در باره ء اقربايتان كرده باشيد چنانچه حضرت رسول اكرم ( ص ) و حضرت على ( ع ) در باره ء حضرت امام حسين و اولاد وى ايجاد وصيت كرده بودند كه امر امامت واولويت در تصرف پس از حضرت امام حسن راجع به برادرش حضرت