الاية الاولى قوله تعالى فى سورة النساء : ( ولِكُلٍّ جَعَلْنا مَوالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوالِدانِ والأَقْرَبُونَ والَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ الله كانَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيداً ) ( 33 ) .
يعنى از براى هر انسانى كه بميرد گردانيده ايم وتعيين كرده ايم وارثان كه ميراث مىگيرند از آن چه گذاشته است آن ميت از جنس مال و آن وارثان پدر و مادر ميتاند وخويشاوندان نزديكتر او به ترتيب قربى كه دارند به ميت و آنان كه عقد ضمان جريره بسته اند دستهاى شما با ايشان پس بدهيد به ايشان حصه ء ايشان را از آن چه گذاشته است آن ميت به درستى كه خداى تعالى هست بر هر چيزى حاضر وآگاه .
وقول او ( لكل ) بتقدير انسان جار ومجرور است متعلق ( بجعلنا ) مقدم بر او از جهت اهتمام به تعميم و ( جعلنا ) بمعنى خلقناست .
و ( موالى ) جمع مولاست ومولى ( 1 ) در لغت پسر عم است واينجا مراد مطلق
هامش
( 1 ) مولى بمعنى اولى به تصرف است چنانچه در كتاب الارشاد إلى مآخذ منهاج الكرامة مفصلا ايراد كرده ايم .
ومراد از موالى در اين آيه ء شريفه همانا معنى اولويت است چون كه آيه ء شريفه مخصوص ببيان ارث بعنوان قرابتى نيست بلكه عامتر از آنست به طورى كه شامل است به ارث به سبب وارث به نسب چنانچه مىآيد إن شاء الله تعالى و بنا بر اين اگر مراد از موالى اقرباى ميت باشد آن وقت شامل بولاء سببى نمىشود چون كه ضامن جريره و امام از اقرباى ميت محسوب نيستند در حالى كه از جمله ء وارثانند و حمل موالى بر اقرباء ومعتق ( بالكسر ) ومعتق ( بالفتح ) تا اين كه معنى آيه عامتر باشد از قبيل استعمال لفظ مشترك در اكثر از معنى واحد است و آن هم محال است چنانچه در اصول محقق شده است .
و اما بنا بر مختار ما كه مراد از موالى در آيه ء شريفه كسانىاند كه اولى هستند در