است ( 1 ) إلا ما اخرجه الدليل .
الاية الثانية قوله تعالى فى سورة البقرة ايضا : ( يا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الأَرْضِ حَلالًا طَيِّباً ) ( 168 ) .
يعنى اى گروه مردم بخوريد از آن چه در زمين است حلال پاك .
ناس ( 2 ) اسم جمع است بمعنى آدميان از ايناس بمعنى ابصار يا از انس بمعنى موانست و در اصل اناس است همزه را حذف كرده اند ولام تعريف را عوض ازو گردانيده اند چنان كه والله گفته اند ليكن لاه مستعمل نشود در سعت كلام وناس مستعمل شود .
و كلمه ء من در ( مما ) بمعنى تبعيض است وحلالا حال مؤكده است از ( مِمَّا فِي الأَرْضِ ) كه مفعول به واسطه ء كلوا است وطيبا صفت اوست .
و احتمال دارد كه : ( حَلالًا ) مفعول كلوا باشد و : ( مِمَّا فِي الأَرْضِ ) حال ازو مقدم برو .
و احتمال دارد كه صفت مفعول مطلق باشد يعنى ( اكلا حلالا ) و بر هر تقدير ظاهر آنست كه مراد از طيب پاك باشد يا لذيذ نه حلال و الا تأكيد باشد و تأسيس بهتر است از تأكيد .
ومؤيد معنى ثانيست آن كه بعضى گفته اند كه آيت مذكوره نازل شد در
هامش
( 1 ) بلكه آيه ء شريفه دلالت مىكند كه كليه ء آن چه در روى زمين از روى غرض ومصلحت كامله براى نفع جامعه ء بشرى خلق شده است به طورى كه آنهايى كه محكوم به حرمت و يا كراهت است آنها هم به نفع بشر خلق ومحكوم شده اند بيكى از احكام خمسه .
( 2 ) فى اقرب الموارد ج 2 ص 1358 فى مادة نوس ( الناس ) يكون من الانس و من الجن لكن غلب استعماله فى الانس وهو جمع انس اصله اناس جمع عزيز ادخل عليه ال وقيل الناس اسم وضع للجمع كالرهط والقوم واحده انسان من غير لفظه ويصغر الناس على نويس