نه بر سبيل اجتماع ( 1 ) .
و بعضى گفته اند كه مراد از طلاق طلاق رجعيست ( 2 ) و صيغه ء تثنيه بمعنى خود است يعنى طلاق رجعى دو طلاق است و طلاق سوم به اين است .
ليكن معنى اول ظاهرتر است زيرا كه متبادر از طلاق طلاق شرعيست نه طلاق رجعى ( 3 ) و حمل صيغه ء تثنيه اگر چه بر معنى تثنيه ظاهرتر است ليكن ارتكاب تكلف در لفظ اخير بهتر است از ارتكاب تكلف در لفظ اول ( 4 ) چنان كه
هامش
( 1 ) يعنى مستفاد از قول خداى تعالى ( الطَّلاقُ مَرَّتانِ ) اينست كه طلاق بايد دفعة بعد دفعة واقع شود به اين معنى كه دفعه ء طلاق بگويند رجوع كند ونيز دفعه ء ديگر طلاق دهد رجوع كند اين را ( مرتان ) مىگويند . و اما اگر به يك لفظ بگويد مانند ( أنت طالق اثنان وأنت طالق ثلثا ) دو مره و سه دفعه نمىشود .
چون كه انشاء واحد متعدد نمىشود هر چندى كه مقيد بلفظ مفيد دوئيت باشد ومراد مصنف از مرات متفرقه اينست كه در تعدد طلاق تعدد خارجى لازم است .
و اما اجراى طلاق بر سبيل اجتماع مانند اين كه بگويد ( أنت طالق ثلثا ) صحيح نمىشود به جهت عدم صدق ثلث ودفعات .
( 2 ) چنانچه مفصلا در ترجمه ء آيه بيان نموديم ونيز اشاره گرديد كه علت توجيه آيه بطلاق رجعى تقدم آيه ء ( وبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ ) است .
( 3 ) بلكه متبادر از سياق آيات و از كلمه ء الف ولام در قول ( الطلاق ) طلاق رجعى است خصوصا به قرينه ء قوله ( فَإِنْ طَلَّقَها فَلا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجاً غَيْرَهُ ) زيرا كه اين آيه راجع بطلاق سومى ( به اين ) است پس اگر آيه ء ( الطَّلاقُ مَرَّتانِ ) حمل بر طلاق رجعى نشود آن وقت حمل بر طلاق سوم صحيح ومستفاد از خود آيت نمىشود .
( 4 ) يعنى ارتكاب تكلف در حمل صيغه ء ( مرتان ) بمعنى دفعتان بهتر است از ارتكاب تكلف در حمل لفظ ( الطلاق ) از معنى متبادر آن ( به عقيده ء مصنف ره ) بمعنى طلاق رجعى به جهت اين كه تبادر از علائم وضع است .