الاية السادسة قوله تعالى فى سورة الاحزاب ايضا : ( لا يَحِلُّ لَكَ النِّساءُ مِنْ بَعْدُ ولا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْواجٍ ولَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلَّا ما مَلَكَتْ يَمِينُكَ وكانَ الله عَلى كُلِّ شَيْءٍ رَقِيباً ) ( 52 ) .
يعنى حلال نيست مر ترا نكاح هيچ زنى بعد از اين زنان كه دارى و نه آن كه تبديل كنى به ايشان زنان ديگر را و اگر چه خوش آيد ترا حسن زنان ديگر مگر آن چه مالك شود آن را دست راست تو و هست خداى تعالى بر هر چيزى نگهبان .
و در قول او ( لا يَحِلُّ ) دو قرائتست : تذكير وتأنيث بنا بر آن كه نسا بتأويل جماعت مؤنث غير حقيقى است و در فعل مسند به مؤنث غير حقيقى تذكير وتأنيث هر دو جايز است .
ومراد از نساء جنس آنست بنا بر آن كه لام ابطال جمعيت او كرده .
و من در : ( مِنْ بَعْدُ ) زايده است و همچنين لا در : ( ولا أَنْ تَبَدَّلَ ) زايده است جهت تأكيد نفى . و من در : ( مِنْ أَزْواجٍ ) جهت استغراق نفى . ومضاف اليه ( بعد ) مقدر است از اين جهت مبنى شده بر ضم يعنى بعد از نساء موجوده تو .
و ظاهر آنست كه ضمير ( بهن ) راجع است به نساء موجوده به اعتبار جنس زن موجود .
ومراد از ( ازواج ) نيز جنس زن ديگر است . و احتمال دارد كه الفاظ جمع بمعنى جمعى باشد بنا بر آن كه حليت زن ديگر غير از زنان موجوده مستلزم حليت جمع زنان مغاير زنان موجوده است . و همچنين تبديل يك زن از زنان موجوده بزن ديگر مستلزم تبديل مجموع زنان موجوده است به جمع ديگر از زنان .
وقول او ( إِلَّا ما مَلَكَتْ يَمِينُكَ ) مستثناست از نساء بنا بر آن كه نساء عامتر
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 404
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٤٠٤