كنيزكان را بهتر است مر شما را وخداى تعالى آمرزنده ء مهربانست .
بدان كه ( طول ) بفتح طاء بمعنى زيادتيست كه هم چنان كه طول بضم طاء بمعنى درازيست كه زيادتى مقدار است .
ومراد از طول اينجا نزد محققان اصحاب ما مهر ونفقه ء حره است ووجود حرة قابله راضيه با امكان وطى او از جانب فرج .
و ظاهر آنست كه طولا مفعول به يستطع است وقول او ( أَنْ يَنْكِحَ ) بتقدير ( لان ينكح ) مفعول له يستطع است يا مفعول له طولا و احتمال دارد كه ان ينكح مفعول به يستطع باشد وطولا مفعول له او .
ومراد از محصنات اينجا زنان آزاد است به قرينه ء تقابل او به فتيات كه عبارت است از كنيزكان بنده .
يعنى كسى كه قادر نباشد بر زيادتى مالى كه نفقه و مهر زنان آزاد تواند داد تا نكاح زن آزاد كند بايد كه قانع شود به نكاح كنيزكان زيرا كه مهر ايشان ومؤنت ايشان كمتر است .
ومراد از قول او ( والله أَعْلَمُ بِإِيمانِكُمْ ) آنست كه ايمان ظاهرى كافيست در صحت نكاح زيرا كه ايمان واقعى را خداى تعالى بهتر مىداند و كسى ديگر كما ينبغى مطلع نتواند شد بر آن و بعد از حصول ايمان ظاهرى اختلاف در صفات دگر ضرر نمىكند در كفائت وصحت نكاح .
وقول او ( بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ ) مؤيد ومؤكد اين معنى است يعنى بنده و آزاد شما از يك جنساند پس به مجرد ايمان ظاهرى كه مدار عزت وشرف نزد خداى تعالى بر اوست برابر مىشوند با هم .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 302
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٠٢