الاية الخامسة قوله تعالى فى سورة النساء : ( وأُحِلَّ لَكُمْ ما وَراءَ ذلِكُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِكُمْ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسافِحِينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً ولا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما تَراضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ إِنَّ الله كانَ عَلِيماً حَكِيماً ) ( 24 ) .
يعنى حلال گردانيده شده است از براى شما آن چه غير جمع مذكور است آن كه طلب كنيد به مالهاى خود زنان وكنيزكان حلال را در حالتى كه مجتنب باشيد از زنان زنا كننده پس آن چه متعه كنيد از زنان غير حرام پس بدهيد مهرهاى ايشان را در حالتى كه واجب گردانيده شده است دادن آن مهرها بر شما و نيست گناهى بر شما در عقد جديدى كه راضى شويد به آن بعد از گرفتن مهر عقد اول به درستى كه هست خداى تعالى دانا بر وجه حكمت وصواب به احكام شرعيه كه لايق است به شما .
بدان كه در ( احل ) دو قرائتست بناء فاعل وبناء مفعول و فاعل بر تقدير اول ضميريست مستتر در او راجع بالله .
وبرين تقدير معطوفست بر فعل محذوف كه ناصب كتاب الله است در ما قبل اين آيت يعنى ( كتب الله ذلكم عليكم كتابا واحل لكم ما وراء ذلكم ) يعنى واجب و لازم گردانيده است خداى تعالى بر شما حرام كردن زنان مذكوره در آيت سابقه را لازم گردانيدنى و حلال گردانيده است از براى شما غير ايشان را ومفعول ما لم يسم فاعل بر تقدير ثانى : ( ما وَراءَ ذلِكُمْ ) است .
و بر هر تقدير : ( أَنْ تَبْتَغُوا ) بدل اشتمالست ازو يعنى حلال گردانيده شده است از براى شما زنانى كه غير اقسام مذكوره باشند يعنى طلب كردن شما ايشان را به مالهاى خود .
و احتمال دارد كه بتقدير مضاف مفعول له ( احل ) باشد يعنى از جهت اراده ء
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 287
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢٨٧