و به مالكان نسبت به مملوكان وقول او ( إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ الله مِنْ فَضْلِهِ ) يعنى هر كه ترك كند زن كردن را يا شوهر كردن را از جهت ترس درويشى پس بتحقيق بد كرده باشد گمان را به پروردگار خود بنا بر آيت مذكوره .
و احتمال دارد كه ترغيب مردم باشد به نكاح كه وسيله ء توانگريست .
ومؤيد اينست آن كه مرويست از رسول خدا صلَّى الله عليه وآله وسلَّم كه فرمود ( التمسوا الرزق بالنكاح ) يعنى طلب كنيد روزى را به وسيله ء نكاح .
و بر هر تقدير آيت مذكوره دالست ( 1 ) بر استحباب نكاح وفضيلت انكاح
هامش
( 1 ) از آيه ء كريمه چند مطالب استفاده مىگردد :
1 - اين كه نكاح سبب غناء است به جهت صراحت قول او سبحانه ( إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ الله مِنْ فَضْلِهِ ) .
2 - اين كه عبد وامه مستبد ومستقل در ايجاد علقه ء زوجية نيستند بلكه محتاجند باذن مولايشان به جهت توجه خطاب به اولياء چنانچه مىفرمايد ( وأَنْكِحُوا الأَيامى مِنْكُمْ والصَّالِحِينَ مِنْ عِبادِكُمْ وإِمائِكُمْ ) ، 3 - اين كه كبار ومكلفين از احرار ( مردمان آزاد ) مستبد در موضوع نكاح هستند چنانچه مىفرمايد ( وأَنْكِحُوا الأَيامى مِنْكُمْ ) به سبب اين كه اگر اذن ولى در موضوع ازدواج كبار شرط بود هر آينه بيانش لازم مىبود تا اين كه محذور تأخير بيان از وقت حاجت لازم نيايد .
4 - اين كه نكاح وانكاح مستحب است به جهت امر به انكاح بنا بر اين كه امر به امر به چيزى امر به همان چيزيست .
5 - اين كه اطلاق آيه دلالت مىكند بر عدم اشتراط تمكن از نفقه وكسوه خواه بالقوة وخواه بالفعل .
6 - اين كه عباد واماء صلاحيت مالك بودن دارند به جهت صراحة قوله ( إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ الله مِنْ فَضْلِهِ ) به قرينه ء عود ضمير ( إِنْ يَكُونُوا ) - و - ( يُغْنِهِمُ الله مِنْ فَضْلِهِ ) إلى العباد