إِلى أَهْلِها وإِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ الله نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ الله كانَ سَمِيعاً بَصِيراً ) ( 58 )
يعنى به درستى كه خداى تعالى مىفرمايد شما را آن كه باز گردانيد امانتها را به صاحبان آن امانتها ومىفرمايد شما را هر گاه كه حاكم شويد ميان مردم به آن كه حكم كنيد به راستى به درستى كه خداى تعالى نيكو چيزيست كه پند مىدهد شما را به آن به درستى كه خداى تعالى هست شنوا اقوال شما را بينا به احوال وافعال شما .
ظاهر آنست كه خطاب در اين آيت عام است جميع مؤمنان را كه امانتى نهاده باشند نزد ايشان .
و بعضى گفته اند كه خطاب مخصوص ( اولو الامر ) است چنان كه قول او ( وإِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ ) ناظر است در آن .
ونيز ظاهر آنست كه قول او ( إِذا حَكَمْتُمْ ) ظرفيست متعلق بما بعدش و آن قول او ( تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ ) است ليكن معمول مدخول ان مصدريه مقدم نمىشود بر او چنان كه مقرر است در علم نحو .
مگر آن كه گويند اين قاعده مخصص است بما عداى ظرف زيرا كه در ظروف توسعه هست كه در غير ايشان نيست چنان كه مشهور است .
يا گويند كه : ( إِذا حَكَمْتُمْ ) متعلق است به محذوفى كه قول او ( أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ ) مفسر اوست يعنى وان تحكموا بالعدل اذا حكمتم بين الناس ان تحكموا بالعدل .
يا گويند كه متعلق است بقول او ( يَأْمُرُكُمْ ) وقول او ( إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ ) عطف است بر محذوفى .
يعني أن الله يأمركم اذا ودع عندكم امانات ان تؤدوا الامانات إلى أهلها
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 184
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١٨٤