وتطفيف در لغت كم پيمودنست از طفيف بمعنى قليل زيرا كه آن چه كم كنند در پيمان كردن چيزى حقير قليل مىباشد و كلمه ء على بمعنى من است يعنى هر گاه پيمانه گيرند از مردم يا بمعنى مضرتست متعلق به : ( يَسْتَوْفُونَ ) وتقديم او بر متعلق جهة اختصاص است يعنى پر كنند پيمانه را بر مردم نه بر خود يا بمعنى مضرتست متعلق به : ( إِذَا اكْتالُوا ) يعنى پيمانه گيرند به سبب مضرت مردم .
وقول او ( إِذا كالُوهُمْ ) بمعنى ( كالوا لهم ) است از قبيل حذف وايصال يعنى پيمانه كنند از براى مردم وباين معنى است قول او ( وَزَنُوهُمْ ) و اين معنى مؤيد توجيه اخير است از توجيهات : ( عَلَى النَّاسِ ) وتقدير مضاف در : ( كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ ) يعنى كالوا مكيلهم ووزنوا موزونهم خلاف ظاهر است .
ووجه آن كه در مقابل ( وزنوهم اتزنوا ) نفرموده هم چنان كه در مقابل ( كالوهم - اكتالوا ) فرموده آنست كه مقصود در اين مقام بيان حكم خيانت كيلست نه وزن چنان كه سبب نزول بر وجهى كه مذكور شد ناظر است در آن به آن كه خيانت در كيل بيشتر وآسانتر است از خيانت در وزن بحسب عادت .
ومخفى نماند كه آيت مذكوره دالست بر تحريم خيانت در كيل ووزن ( 1 ) زيرا كه ويل بمعنى عقوبت ومذمت است يا عبارت است از چاهى در دوزخ چنان كه مشهور است .
ومؤيد اينست آن كه روايت كرده اند از پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم كه فرمود واقع شود پنج چيز به سبب پنج چيز نقض عهد نكنند هيچ قومى مگر آن كه مسلط گرداند
هامش
( 1 ) در آيه ء شريفه دلالتى است به عدم جواز نقص در معدود وزرع بلكه به عدم جواز عش چنانچه در آخر آيه مىفرمايد ( لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ ) يعنى اشياء مردم را كم نكنيد در موقع معامله .