رويانيديم به آن باران بستانها وباغها را و دانه هاى گياه روييده شده را ودرختهاى خرما را در حالتى كه بلندند مر ايشان را است شكوفه ها بر بالاى هم چيده شده از جهت روزى دادن بندگان وگردانيديم با نفع و گياه به آن باران زمين بى نفع و گياه را مثل اين روييدن گياههاست از زمين بيرون آمدن مرده ها از قبرها روز قيامت .
مراد از ماء مبارك باران پر نفع است ومراد از جنات باغها وبستانهاست كه مشتملند بر ميوه ها وگياهها و درختها ومراد از حب دانه هاست كه قوت آدمى و حيوانات شود مثل گندم و جو و غير آن وحصيد فعليست بمعنى مفعول يعنى درو كرده شده ومراد از او اينجا شاخه ها وگياههاست كه دانه ء گندم و امثال آن بر سر آنها مىرويد و از شأن آنهاست كه درو كرده شوند واضافه ء حب به حصيد اضافه ء فرع است به اصل بمعنى لام نه اضافه ء موصوف به صفت وباسقات از بسوق است بمعنى دراز شدن يعنى بلندىها .
و دور نيست كه از بسوق بمعنى افزون شدن بر كسى بفضل و غير آن باشد يعنى افزون شونده ها بر ساير درختها در بسيارى ميوه ومنافع وبهر حال حالست از نخل وقول او ( لَها طَلْعٌ نَضِيدٌ ) صفت باسقاتست يا حال از ضمير مستتر در او يا حال بعد از حال از نخل و از جهة امتياز نخل از ساير درختهاى ميوه ها به اين صفات مذكور شد بصريح بعد از جنات از قبيل تخصيص بعد از تعميم و ( نضيد ) نيز فعيل بمعنى مفعولست يعنى بر بالاى هم چيده شده ووصف شكوفه به اين صفت اشارتست به كثرت ميوه وقول او ( رزقا ) مفعول له انبتناست ومراد از ( بلدة ) مطلق زمين است و ( ميتا ) مخفف ميت است ومراد از موت زمين ضعف قوتهاى ناميه اوست به سبب بىآبى و از احياء او برانگيزانيدن وقوى گردانيدن قوتهاى ناميه اوست به باران وذلك اشارتست به روييدن اشياء مذكوره كه دلالت مىكند به او قول او ( فَأَنْبَتْنا ) .
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 117
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١١٧