كه گمان نبرند كافران آن كه فوت شدند از تو يا مفعول اول او مقدر باشد ومفعول ثانى او سبقوا يعنى ( لا تحسبنهم الذين كفروا سبقوا ) يعنى بايد كه گمان نبرند كافران خود را كه فوت شده اند از تو .
در قول او ( إِنَّهُمْ لا يُعْجِزُونَ ) نيز دو قرائتست كسر همزه وفتح او بتقدير لام علت و بر هر تقدير تعليل است نهى مذكور را به استيناف يا بلام علت مقدر يعنى از جهة آن كه كافران عاجز نمىتوانند كرد شما را از آن كه ظفر يابيد بر ايشان بعد ازين واعداد بمعنى مهيا گردانيدنست ومفعول ( استطعتم ) مقدر است يعنى استطعتموه وقول او ( مِنْ قُوَّةٍ ) بيان : ( مَا اسْتَطَعْتُمْ ) است ومراد از قوت چيزيست كه قادر شوند به او بر كارى مثل آلات حرب و غير آن ( 1 ) و بعضى گفته اند كه مراد تيراندازيست .
و بعضى گفته اند مراد قلعه ها است ورباط مصدريست بمعنى اسم مفعول يا جمع ربيط كه فعيل است بمعنى مفعول مثل فصال جمع فصيل و بر هر تقدير اضافه ء او بخيل اضافه ء بيانيست يا اضافه ء صفت به موصوف بمذهب بعضى وقول او ( ومِنْ رِباطِ الْخَيْلِ ) تخصيص است بعد از تعميم .
زيرا كه روايت كرده اند از پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم كه گفت ( اربطوا الخيل فان ظهورها لكم غزو واجوافها لكم كنز ) يعنى ببنديد اسبان را بر آخور از جهة آن كه پشتهاى
هامش
( 1 ) از كلمه ء ما استطعتم من قوة استفاده مىشود كه تهيه ء وسائل جنگ از آلات حرب لازم است خصوصيت به وسائل دون وسائلى ندارد زيرا به مرور زمان وسائل جنگ تفاوت مىكند وقوة بر جنگ با خصم در اين زمان ميسر نمىشود با وسائل نهفته پس در هر روزه تحصيل قوة بايد كرد به قدر استطاعت از اينست بلفظ ( مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ ) فرمود تا اين كه شامل باشد در هر دوره به وسائل آن زمان چون كه اگر باسم سلاح آن زمان تعبير مىفرمود هر آينه شامل نبود به وسايل امروزه .