بودند وايشان يهود بنى قريظه اند در جنگ پس بران وپريشان گردان به كشتن ومستأصل گردانيدن ايشان آنان را كه بعد از ايشان خواهند كه نقض عهد كنند شايد كه پند گيرند ونقض عهد نكنند از ترس و اگر البته بترسى از جماعتى از كافران كه خيانت كنند وخواهند كه نقض عهد تو كنند پس بينداز عهد ايشان را بسوى ايشان و بر وجه راستى به درستى كه خداى تعالى دوست نمىدارد خيانت كنندگان را .
سبب نزول اين آيت آن بود كه پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم عهد گرفت از يهود بنى قريظه كه يارى ومددكارى ننمايند با مشركان مكه در محاربه با آن حضرت وايشان مكرر نقض آن عهد كردند و در روز خندق با احزاب ومشركان مكه اتفاق نمودند پس اين آيت نازل شد با آيت سابق و آن قول اوست كه : ( إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ الله الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ الَّذِينَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وهُمْ لا يَتَّقُونَ ) ( 1 )
يعنى به درستى كه بدترين چارپايان در ضلالت وجهالت نزد خداى تعالى آنانند كه كافر شدن پس از آن ايشان هر گز ايمان نمىآورند آنان كه عهد گرفتى اى محمد ازيشان بعد از آن شكستند عهد خود را در هر بار كه محاربه واقع شد وايشان پرهيز نمىكنند از مضرت نقض عهد در دنيا و آخرت وضمير : ( تَثْقَفَنَّهُمْ ) راجع است به : ( الَّذِينَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ ) وثقف بمعنى يافتن است و اما مركبست از ان شرطيه و ما زائدة جهة تأكيد مثل نون تأكيد در : ( تَثْقَفَنَّهُمْ ) .
يعنى اگر البته بيابى كافران مذكور را و دست يا بى بر ايشان در جنگ وقول او ( فَشَرِّدْ بِهِمْ ) جزاء شرطست وتشريد راندن وربائيدن وپريشان گردانيدن است .
هامش
( 1 ) آيه ء 55 / 56 انفال