پس معنى قول او ( ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرى ) آن باشد كه مناسب نبود هيچ پيغمبرى را آن كه باشد او را اسيران از كافران تا آن زمان كه بكشد بسيار كافران را . ووجه اولويت قتل از فديه گرفتن آنست كه مطلوب از جهاد در صدر اسلام اعزاز دين ونصرت رسول ومسلمين بود ومذمت وخوارى كفار ومشركين و آن به آسانى حاصل نمىشد مگر به اجراى كمال سياست و قتل عام بر ايشان .
چنان كه مرويست از ابن عباس كه منع فديه گرفتن در آيت مذكوره سبب قتل مسلمانان بود و چون مسلمانان بسيار شدند اذن واقع شد در گرفتن فديه به اين آيه : ( فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وإِمَّا فِداءً ) مراد از قول او ( لَوْ لا كِتابٌ مِنَ الله ) تا آخر آنست كه اگر حكم سابق خداى واقع نمىشد به آن كه هيچ كس را عذاب نكند بر عملى مگر بعد از منع او از آن عمل هر آينه عذاب مىكرد اصحاب پيغمبر را صلى الله عليه وآله وسلَّم به سبب اخذ فديه از اسيران يا آن كه اگر حكم سابق خداى تعالى نمىبود كه عذاب نكند امت پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم در دنيا به سبب گناه اصلا هر آينه عذاب مىكرد آن حضرت را به سبب اخذ فديه يا آن كه اگر حكم سابق خداى تعالى نمىبود كه عذاب نكند كسى را به سبب خطاء در اجتهاد هر آينه عذاب مىكرد اصحاب آن حضرت را به سبب خطاء در اجتهاد آن كه فديه مىبايد گرفت از اسيران و بر هر تقدير لازم نمىآيد كه از پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلَّم در باب اخذ فديه از اسيران غير از ترك اولى امرى واقع شده باشد و آن نيز سبب اتفاق اكثر اصحاب بود بر اخذ فديه بلكه ظاهر آنست كه ترك اولى نيز واقع نشد وعدم منع آن حضرت اصحاب را از اخذ فديه به جهت ضرورت بود .
واعتراض آيت بر اصحاب آن حضرت چنان كه ظاهر قول او ( تُرِيدُونَ عَرَضَ
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 53
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٥٣