كه مراد از ملامسه در اين آيت مواقعه است در فرج و بنا بر تفسير ابن عباس وعامه ء مفسرين خلاف مر جمهور فقهاء مخالفين را و حكم باقى اسباب غسل از نصوص ديگر معلوم گردد .
پس حاصل المعنى آنست كه اگر واقع شود از شما حدث موجب وضوء يا حدث موجب غسل وقادر نباشيد بر آب پس واجب باشد بر شما تيمم وپوشيده نماند كه برين تقدير احتياج بذكر مرض و سفر نبود زيرا كه در مرض و سفر نيز مدار وجوب تيمم بر وقوع يكى از احداث است با عدم وجدان آب .
ازين جهت بعضى از فقهاء ومفسرين در اين مقام فرموده اند كه كلمه ء او در قول او ( أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ ) بمعنى واو است وقول او ( فَلَمْ تَجِدُوا ماءً ) متعلق است به معطوف يا معطوف عليه پس معنى چنان شود كه اگر مريض باشيد يا مسافر و با وجود مرض يا سفر واقع شود از شما حدث موجب وضوء يا غسل ونيز قادر نباشيد بر آب واجب باشد بر شما تيمم وتخصيص مرض و سفر بذكر از جهة آنست كه غالب عدم قدرت بر آب مرض و يا سفر است نه از جهة آن كه وجوب تيمم مختص است به مريض و مسافر .
ووجه وجيه اين توجيه آنست كه مفهوم مخالف شرط اگر چه حجت است نزد محققان علماء اصول ليكن اينجا معتبر نيست زيرا كه معارض است به نصوص ديگر نه آن كه مفهوم مخالف حجت نيست چنان كه بعضى گفته اند ليكن حمل او بر معنى واو بعيد است خصوصا وقتى كه قبل از او و بعد از او كلمه ء او مذكور شده باشد بمعنى حقيقى خود واوجه آنست كه گفته شود قيد محدثين معتبر است در مرضى ومسافرين به اجماع و ذكر ايشان تخصيص است قبل از تعميم از جهة تنبه بر آن كه عدم قدرت به آب واحتياج به تيمم بحسب غالب در اين دو حالتست
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 45
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٤٥