و بر هر تقدير طلب ابراهيم واسماعيل عليهما السلام او را از خداى تعالى جهت شكست نفس وفروتنى است و كلمه ء من در قول او ( و من ذريتنا ) بمعنى تبعيض است ( 1 ) با تبيين وذريه بمعنى فرزندانست وتخصيص دعا به فرزندان جهت مزيد شفقت است در باره ء ايشان وزيادتى اهتمام بشأن ايشان و بعضى گفته اند كه مراد از امت ، امت محمد است صلَّى الله عليه وآله وسلَّم ومرويست از امام صادق ( ع ) كه مراد از ذرية وامت بنى هاشم است ومراد از ارائت مناسك شناسا گردانيدن عبادات حج است يا مواضع آن ( 2 ) .
هامش
( 1 ) كلمه ء من براى تبعيض است چون كه اسلامى كه حضرت ابراهيم واسماعيل براى خودش وفرزندانش درخواست نمودند رتبه ء مخصوصى است كه در همه اشخاص پيدا نمىشود مگر در خلَّصين و از اينست كه با من تبعيضيه اداء كرد چون كه از فرزندان وى جمعى ظالمند وجمعى عدول وجمعى معصوم ( و در حقيقت ) اسلام به اين معنى مساوق عصمت است و از اين گفته ء ما معلوم مىشود توجيه اخبارى كه دلالت مىكند كه مراد از امت در آيه ء شريفه امت حضرت محمد ( ص ) است .
و يا اين كه مراد از ذريه وامت بنى هاشم است چنانچه از حضرت صادق ( ع ) منقولست .
توجيه مطلب اينست كه بنى هاشم از ذريه ء حضرت ابراهيم و حضرت اسماعيل هستند و حضرت پيغمبر محمد ( ص ) وعلى بن ابى طالب با يازده فرزندانش امتى مخصوصى هستند متصف به اسلام و سلم محض كه در اصطلاح به عصمت تعبير مىنمايند ودرخواست ابراهيم واسماعيل هم همين معنى بود كه گفتند ( واجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ ومِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وأَرِنا مَناسِكَنا وتُبْ عَلَيْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ) .
( 2 ) بلكه مراد از ارائت مناسك تعليم مناسك وعبادات حج بر خود ايشان است به واسطه ء وحى والهام و به واسطه ء تعليم ملك بدون اين كه به واسطه ء كسى ياد از بشر بگيرند از جهت اين كه اسناد ارائة را به خدا داده اند در دعاى خودشان وضمير مفعول را بلفظ جمع تعبير نموده اند وارائه اى كه اسناد آن به خدا داده اند عبارت از وحى والهام است