ازو يا از فاعل آمنين .
وقول او : ( لا تَخافُونَ ) حالست از يكى ازين دو فاعل يا از فاعل محلقين ومقصرين و بر هر تقدير ذكر او از براى تأكيد است وفاء ( فَعَلِمَ ) بمعنى تفريع است يا فصيحه است وفاء ( فَجَعَلَ ) فاء سببيه است يا تعقيبيه يعنى پس دانسته است خداى تعالى آن چه ندانسته ايد شما حكمت تأخير فتح مكه وعدم دخول شما در مسجد الحرام تا سال ديگر پس ازين جهت تأخير فرمود آن را ازين سال پس ميسر گردانيد به سبب دانستن حكمت تأخير فتح مكه فتح ديگر نزديكتر از آن و بيشتر از آن در همين سال و آن فتح خيبر است يا صلح حديبيه كه به منزله ء فتح عظيم بود .
وپوشيده نماند كه آيت مذكوره دالست بر آن كه حلق وتقصير معتبر است در حج و بعد از آن دخول مسجد الحرام نيز معتبر است و آن در روز دهم ذى الحجه است بعد از فارغ شدن از رمى جمار در منى و خصوصيات اين مسائل از روايت صحيحه مستفاد مىگردد .
ومتبادر از قول او ( مُحَلِّقِينَ رُؤُسَكُمْ ومُقَصِّرِينَ ) جمع است ميان حلق وتقصير ليكن جمع كردن هر شخص ميان حلق وتقصير خلاف اجماع است پس محمول شود بر جميع صنف حاجيان به اين معنى كه بعضى حلق كنند و بعضى تقصير .
ازين جهت بعضى محققان اصحاب گفته اند كه حلق متعين است كسى را كه پيش از آن حج نكرده و كسى را كه بر موى سر خود عسل وصمغ ماليده وتقصير متعين است زنان را و باقى مخيرند ميان حلق وتقصير ليكن حلق افضل است از جهت تقديم حلق بر تقصير در آيت .
واكثر اصحاب برآنند كه مردان مطلقا مخيرند ميان حلق وتقصير با افضليت حلق ، وتقصير متعين است زنان را واستدلال كرده اند به همين آيت و آن
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 386
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٨٦