بر جعلنا ومراد از مقام ابراهيم موضعى است كه سنگى كه اثر قدمهاى ابراهيم عليه السّلام در او ظاهر شده آنجا واقع است ومتبادر از مصلى محل نماز آنست ازين جهت اين آيه دلالة مىكند بر وجوب نماز طواف در آن موضع چنان كه تفصيل آن از روايات صحيحه واجماع مستفاد مىگردد ( ومراد ) از عهد وحى است به قرينه ء تعديه ء او به الى و كلمه ء إن در ( أَنْ طَهِّرا ) ان مفسره است يعنى وحى فرستاديم بسوى ابراهيم واسماعيل چيزى را كه ( طَهِّرا بَيْتِيَ ) است و حمل او بران مصدريه بتقدير باء وقلنا يعنى ( بان قلنا طهرا ) بعيد است و ظاهر آنست كه مراد از تطهير بيت پاك كردن كعبه است ( 1 ) از نجاسات وبرين تقدير آيه دلالت مىكند بر وجوب ازاله ء نجاسات از كعبه از براى طايفان ومعتكفان ومصليان و اما وجوب ازاله ء نجاست از مسجد الحرام و ساير مساجد از جهة تعظيم مساجد يا از جهت رعايت شرط عبادت در ايشان ثابت شود به ادله ء ديگر پس حمل لام در ( لِلطَّائِفِينَ ) بر لام عاقبت مثل قول امير المؤمنين عليه السّلام ( لدوا للموت وابنوا للخراب ) با آن كه بعيد است و محتاج است بتقدير مضاف يعنى ( لعبادة الطائفين والعاكفين والركع السجود ) محتاج اليه نيست . ( 2 )
هامش
( 1 ) احتمال دارد كه مراد از تطهير بيت الله تطهير از بت وبت پرستان باشد هر چند احتمال تطهير از نجاسات بهتر است و با اين حال استفاده وجوب تطهير بيت از نجاسات در شرع اسلام از اين آيه محتاج به استصحابست بنا بر مشهور و اما بر تحقيق محتاج نيست پس از آن كه قرآن مجيد بيان نمود كه تطهير بيت لازم است بايد عمل بكنيم مادامى كه نسخ وجوب آن ثابت نشده است در شرع مقدس بمفاد ان الدين عند الله الاسلام وبالجمله هر امرى كه معلوم گشت ثبوت آن در دين خدا ونسخ آن ثابت نگرديد آن وقت محكوم به ثبوتست .
( 2 ) الوجه فى ذلك ان الركع السجود هم المصلون والصلاة هى العبادة فالامر