ناقص به كامل نيست تا لازم آيد كه مشبه به اقوى باشد بلكه مقصود اظهار حال مشبه است و در اين تشبيه شرط آنست كه مشبه اظهر باشد نه اقوى و در اظهريت حال ذكر پدران از حال ذكر خداى تعالى نزد مخاطبان شبه اى نيست يا مقصود از تشبيه تسويه است ميان مشبه ومشبه به نه اظهار حال مشبه و نه الحاق مشبه به مشبه به ( 1 ) وقول او ( فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ ) اشارتست به تقسيم حاجيان يا ذاكران يعنى بعضى از مردم كه حج مىكنند يا ذكر خداى تعالى به جاى مىآورند طلب مىكنند از خداى تعالى و حج يا ذكر را وسيله ء دنيا مىگردانند وايشان را در آخرت نصيبى نيست و بعضى طلب دنيا و آخرت هر دو مىكنند وايشان را نصيب است از آن چه طلب نموده اند از دنيا و آخرت و احتمال دارد كه قول او ( أُولئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا ) اشارت باشد بهر دو قسم يعنى هر دو جماعة حاجيان وذاكران در حج كه مذكور شدند ايشان را نصيب است از آن چه طلب كرده اند خواه مجرد دنيا وخواه دنيا و آخرت هر دو يعنى قسم اول را خداى تعالى دنيا مىدهد و قسم ثانى را دنيا و آخرت هر دو .
هامش
( 1 ) اقوى در توجيه قول خدا ( فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا الله كَذِكْرِكُمْ ) اه اينست كه خدا امر بذكر فرموده پس از انجام وظيفه واداء مناسك حج از جهة اين كه دعاء پس از ايفاى وظايف بندگى مستجابست و نبايد شخصى از دعاء غفلت نمايد به گمان اين كه وظايف حج را به عمل آورده والبته عادت بر اين جارى است كه اشخاص در خواستن حوائج خودشان از پدران در غايت اصرار باشند وغرض از تشبيه بذكر ويادآورى پدران در خواستن حوائج از ايشان در موقع خواستن حوائج از خدا همان مطلوبيت ونهايت توجه در وى به خداست به طورى كه از خداوند در خواستن حوائج دنيوى واخروى مصر باشند مثل خواستن حوائج از پدران بلكه بالاتر از آنها .