متوقف بود در جواب وبرين قياس است كلام در نظاير اين آيت و ذكر مسند اليه در قول او ( الأَنْفالُ لِلَّهِ والرَّسُولِ ) و وضع مظهر در موضع مضمر از جهت اهتمام است بشأن انفال و تحقيق معنى اصلاح ذات بين كه مشهور است در عرف بلغا آنست كه مراد از ذات حال است از قبيل ذكر محل واراده ء حال يعنى صالح ونيكو گردانيدن حالى كه ميان مردم است برفع نزاع ميان ايشان پس معنى آيت چنان باشد كه نيكو گردانيد احوالى را كه ميان شماست برين وجه كه رفع كنيد منازعت ومخالفت را وتبديل كنيد آن را به مصادقت وموافقت وقول او ( إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ) احتمال دارد كه متعلق باشد بقول او : ( أَطِيعُوا الله ورَسُولَهُ ) ( 1 ) و احتمال دارد كه متعلق باشد به ( اتقوا واصلحوا ) نيز و بر هر تقدير وجه تعليق مبالغه است در امر بتقوى واصلاح ذات بين كه گويا موقوف عليه ايمانند با آن كه مراد از ايمان ، ايمان كامل است يا آن كه متعلق است به ( أطيعوا ) ومراد از اطاعت خدا ورسول اطاعت ايشانست ( 2 )
هامش
( 1 ) الوجه فى عدم اعادة الفعل ( اطيعوا ) فى قوله ورسوله ( ص ) هو ان الطاعة فى موضوع الانفال كانت طاعة له من حيث النبوة والرسالة و اما فى آية اولى الامر فكرر الفعل لكون طاعة النبي ( ص ) من حيث الولاية والسلطنة واكتفى فى اولى الامر بالعطف لكون طاعتهم بعنوان النيابة بعده هذا ما خطر ببالى فافهم وكن من الشاكرين .
( 2 ) مراد از طاعت به جا آوردن وظايف دينيه است كه واجب را بعنوان وجوب وندب را بعنوان ندب وجهت عدم اعاده ء فعل ( اطيعوا ) در عطف ورسوله آنست كه اطاعت رسول عين اطاعت خداست در مصداق و اما اعاده ء فعل ( اطيعوا ) در آيه ء ديگر ( أَطِيعُوا الله وأَطِيعُوا الرَّسُولَ وأُولِي الأَمْرِ مِنْكُمْ ) از جهت تعدد اطاعت است به اين معنى كه اطاعت پيغمبر گاهى بعنوان رسالت از خداست آن وقت اطاعت پيغمبر عين اطاعت بامر خداست و گاهى بعنوان حكومت باشد آن وقت اطاعت پيغمبر بعنوان استقلالست هر چند حكومتش