فِي سَبِيلِ الله ) يعنى ( هذا الانفاق للفقراء ) ويعنى اين انفاق مر فقيران مذكور است وقول او ( و ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ ) دالست بر آن كه اين آيه متعلق است به آيه ء سابقه ء مذكوره وتأكيد اوست وقول او ( لا يَسْتَطِيعُونَ ) حالست از ضمير ( أُحْصِرُوا ) يعنى حصر وحبس كرده اند خود را در راه خداى تعالى در حالتى كه گوييا قدرت سفر كردن ندارند به جهت كمال تقيد ايشان به عبادت وجهاد وقول او ( يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ ) حال ديگر است از ضمير ( أُحْصِرُوا ) و يا حالست از ضمير ( لا يَسْتَطِيعُونَ ) و معنى تعفف اجتناب كردن است به تكلف از كار بد وقول او ( تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ ) حال ديگر است مثل ما قبلش يا جمله ء مستأنفه است كه جواب سؤال مقدر باشد گويا سايلى سؤال كرده كه ( بما نعرفهم ) يعنى بچه چيز مىشناسيم ايشان را پس جواب داد كه ( تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ ) يعنى مىشناسى ايشان را به علامت نيكويى كه دارند وسيماء در لغت بمعنى علامتست وقول او ( لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً ) نيز حال ديگر است يا استيناف يعنى جواب سؤال مقدر باشد گويا سايلى سؤال كرده كه ( كيف يصنعون فى معاشهم ) يعنى چگونه مىكنند در باب معاش خود پس جواب داد كه ( لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً ) يعنى طلب صدقه نمىكنند از مردم بطريق الحاح وابرام والحاف در لغت الحاح وابرام است در سؤال يعنى اگر سؤال مىكنند به ملايمت سؤال مىكنند نه به ابرام .
و بعضى گفته اند كه مراد نفى سؤال است والحاف هر دو به قرينه مقام مدح چنان كه در بعض اشعار وارد شده وقول او ( إِلْحافاً ) مفعول مطلق است يا تميز يا حال بمعنى مخلصين .
و بعضى مفسران گفته اند كه مراد از فقراء مذكورين اصحاب صفه است وايشان جمعى بودند قريب به چهار صد نفر از مهاجران قريش كه در مدينه نه خانه داشتند و نه مالى و نه خويشى و در صفه مسجد پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم كه بالاى آن پوشيده
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 306
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٠٦