بدان كه نعم فعل مدح است بدان كه در هر اسمى يا فعلى كه ثلاثى باشد بفتح فاء وكسر عين او حرف حلق باشد مثل فخذ ولعب وشهد ولحق چهار لغت است فتح فاء وكسر عين چنان كه اصل است وفتح فاء وسكون عين وكسر فاء وسكون عين وكسر فاء وكسر عين واكثر استعمالات اين فعل هر گاه بمعنى انشاء مدح مستعمل شود وجه سوم و فاعل او معرف بلام باشد يا مضاف به معرف بلام يا ضمير مبهم كه رفع ابهام او به نكره منصوبه شده باشد يا به كلمه ء ما كه بمعنى نكره است مثل ( نعم الرجل زيد ونعم غلام الرجل زيد ونعم رجلا زيد ونعما زيد ) وقول او ( فَنِعِمَّا هِيَ ) ازين قبيل است يعنى ( نعم شيئا هي ) يعنى خوشا چيزى اين صدقات و اين قول بعضى نحاتست .
و بعضى برآنند كه ما در نعما مطلقا موصوله است و فاعل نعم زيرا كه در حكم معرف بلام است وصله ء او مقدر است يعنى ( نعم الذي تفعلونه هى ) و بعضى گفته اند كه تامه است بمعين الشيء و فاعل نعم است يعنى ( نعم الشيء هى ) و بر هر تقدير هى مخصوص به مدح است بحذف مضاف يعنى ابداءها يعنى ظاهر گردانيدن دادن صدقه ها و ظاهر آنست كه مراد از فقراء مطلق مستحقانست از قبيل ذكر خاص واراده ء عام وفايده ء قول او ( وتُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ ) تأكيد است وتنبيه بر آن كه خيريت اخفاء صدقه موقوفست بر آن كه به مصرف رسانند و در يكفر پنج قرائتست سه مشهور و دو شاذ ( اما مشهور ) نونست و رفع بنا بر آن كه معطوف باشد بر لفظ جزاء يا كلام مستأنف باشد ونون وجزم بنا بر آن كه معطوف باشد بر محل جزاء كه مضارع مجزوم است و يا رفع بنا بر عطف بر لفظ جزاء يا استيناف وارجاع ضمير مغايب مذكر به خدا يا اخفاء صدقات و اما ( شاذ ) تاء است و رفع وتاء وجزم به توجيهين مذكورين وارجاع ضمير مغايب مؤنث به صدقات و در قول او ( ويُكَفِّرُ عَنْكُمْ ) تا آخر
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 301
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٣٠١