وقول او ( إِلَى اللَّيْلِ ) متعلق است بأتموا وبيان غايت صيام است ليكن واجبست ادخال جزئى از ليل در صيام از باب مقدمه هم چنان كه واجبست ترك اكل وشرب پيش از طلوع فجر از باب مقدمه ومراد از ليل كه غايت صوم است غايب شدن سرخى جانب مشرق است نزد اكثر فقهاء ما هم چنان كه مراد از فجر كه غايت اكل وشرب است در شب صبح صادق است به اتفاق و باقى مسايل روزه را در كتب فقهيه اصحاب بايد طلبيد وقول او ( لا تُبَاشِرُوهُنَّ وأَنْتُمْ عاكِفُونَ فِي الْمَساجِدِ ) اشارت است به حكم اعتكاف بعد از بيان حكم صوم از جهت كمال مناسبت ميان ايشان زيرا كه در اعتكاف صوم شرطست وسنت مؤكده است در عشر آخر ماه رمضان وعاكف مشتق است از عكف يا از عكوف وعكف در لغت بازداشتن است وعكوف مقيم شدن در جائى و بر هر تقدير اينجا مراد اعتكاف شرعيست و آن بازداشتن خود است در مسجد از براى عبادت بر وجه شرعى با توقف در مسجد به قصد عبادت بر وجهى كه معتبر است شرعا ومراد از مباشرت اينجا جماع است چنان كه متبادر است ليكن حرام است در اعتكاف مقدمات جماع نيز از لمس وتقبيل و غير آن .
بنا بر روايات معتبره ومتبادر از مساجد مطلق مساجد است چنان كه مختار بعض اصحاب ماست .
و بعضى اصحاب برآنند كه مراد مساجد جامعه است بنا بر روايات صحيحه داله بر آن واكثر اصحاب برآنند كه مراد مساجد اربعه است يعنى مسجد الحرام و مسجد پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم و مسجد جامع كوفه و مسجد جامع بصره يا مداين و اين قول احوط است اگر چه قول ثانى اصح است واقل مدت اعتكاف سه شبانه روز است بنا بر روايات صحيحه ء اهل بيت عليهم السّلام و باقى مسايل اعتكاف مذكور است در كتب اصحاب وقول او ( تلك ) اشارتست به احكام مذكوره صوم واعتكاف
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 276
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢٧٦