پيش از ماه رمضان باشد كه وقت حاجتست به معرفت حكم مذكور و ظاهر آنست كه قول او ( حَتَّى يَتَبَيَّنَ ) متعلق باشد ( ب : ( كُلُوا واشْرَبُوا ) ( 1 ) وبيان غايت اكل وشرب باشد در شب ماه رمضان چنان كه مختار محققان اصحاب ماست نه بقول او ( بَاشِرُوهُنَّ وابْتَغُوا ) نيز چنان كه بعضى برآنند و الا لازم آيد كه جايز باشد جماع نيز تا طلوع فجر و طهارت از جنابت شرط نباشد در صحت صوم و اين خلاف اجماع اصحاب ماست پس لا بد است كه غايت مذكوره غايت اكل وشرب باشد نه مباشرت از آيت مذكوره مستفاد نگردد بلكه از روايات صحيحه مستفاد گردد و آن قريب به صبح صادق است بر وجهى كه از صبح غسل يا تيمم صحيح به جاى توان آورد ( 2 )
هامش
( 1 ) ظاهر سياق آيه اينست كه آشكار شدن صبح غايت جواز مباشرة به زنان و طلب آن چه روزى شده به مردان از مباشرة واباحه ء خوردن و آشاميدن در شبهاى رمضانست و بنا بر اين توجيه لازم نيايد جواز باقى ماندن با جنابت تا زمان آشكار شدن صبح صادق زيرا آيه در مقام اباحه ء افطار در مقابل امساك است و اما اشتراط طهارت از جنابت در موقع طلوع فجر صادق امريست على حده چون كه آيه در ميان حليت افطار شبانه در مقابل عادة جاهلى متكفل به بيان شرايط روزه در تمام جهات نيست .
و اين كه طهارت در وقت طلوع صبح شرط است يا نه از سنت حضرت رسول بايد استفاده نمود و پس از استفاده ء شرطيت طهارت از حيض و نفاس وجنابت در وقت طلوع صبح در صحت روزه ء رمضان يا مطلق روزه آن وقت عقل حاكم است بوجوب تحصيل طهارت قبل از طلوع فجر صادق و اين منافات با حليت اكل وشرب ندارد زيرا به واسطه ء سنت آخر وقت اباحه محدود مىگردد .
( 2 ) خلافى هست در اين كه طهارت از حدث اكبر شرطيست يا اين كه بقاء بر حال جنابت عمدا مانع از صحت روزه است تحقيق اينست بقاء عمدى مانعست نه طهارت شرط چنانچه در فقه مشروحا تحقيق گرديده است .