بر ضمير خطاب به شوهران و آن را علماء بيان تشببه بليغ خوانند مثل زيد اسد نه استعاره .
چنان كه بعضى گفته اند وقول او ( هُنَّ لِباسٌ ) و ما بعدش استينافست از براى بيان وجه حلال گردانيدن جماع در شب ماه رمضان وازين جهت معطوف نشد بر ما قبلش و حاصل وجه مذكور دفع حرج است بنا بر كمال مخالطه وملابسه ء مردان با زنان وصعوبت تحمل ايشان بى تمتع ازيشان و ترك عطف در قول او علم الله از جهت آنست كه او استينافست از استيناف از براى بيان عليت وجه مذكور مرا حلال مذكور را و حاصل اين وجه آنست كه كمال ملابسه ء مردان با زنان علت احلال مذكور شد از جهة آن كه خداى تعالى دانست كه شما خيانت مىكرديد با نفسهاى خود به سبب كمال ملابسه ء مذكوره و ثواب روزه ء خود را ناقص مىگردانيديد به ارتكاب جماع حرام مثل اكتساب وكسب و معنى قول او ( فَتابَ عَلَيْكُمْ ) بمعنى ( عنكم ) آنست كه .
هم چنان كه خداى تعالى بنا بر وجه مذكور تخفيف نمود تحريم اكل وشرب و جماع را در شب ماه رمضان توبه ء مخالفان حكم سابق را نيز قبول فرمود و گناه ايشان را عفو كرد وقول او ( فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ ) تفريع است بر احلال ومراد از الان وقت احلالست يعنى اين زمان كه حلال شد جماع مباشرت كنيد با زنان خود در شبهاى ماه رمضان ومىتواند بود كه مراد از الان شبهاى ماه رمضان باشد ومباشرت در اصل لغت رسانيدن بشره است به بشره ء كسى يعنى ظاهر جلد بدن واينجا مراد فرد كامل آنست يعنى جماع ومراد از صيغه ء امر اباحه است نه وجوب ومراد از ( ما كَتَبَ الله لَكُمْ ) فرزند است يعنى اولى آنست كه مقصود شما از مباشرت فرزند باشد نه قضاء شهوت و بعضى گفته اند كه مراد اكل وشرب
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 273
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص٢٧٣