به سبب حضور قلب و فرو نشستن آوازها بخلاف عبادت روز كه غالب چنانست كه با پريشانى خاطرى باشد به سبب تردد معاش و شنيدن آوازهاى مختلف وتبتل وتبتيل هر دو بمعنى انقطاع است و اختيار تغييرات در مفعول مطلق به جهت رعايت تفنن است .
و در بعض روايات از امام باقر و امام صادق عليهما السلام وارد شده كه مراد از تبتيل اينجا برداشتن دستهاست در تكبيرات نماز وظاهرا علاقه در اين تجوز آنست كه برداشتن دستها بسوى خداى تعالى علاقه ء انقطاع است بسوى او .
ومخفى نماند كه آيت مذكوره دالست بر وجوب قيام شب بر پيغمبر صلَّى الله عليه وآله وسلَّم و بر كافه ء مؤمنان ( 1 ) ليكن منسوخ شده وجوب آن بر مؤمنان به آيت تخفيف در
هامش
( 1 ) از اين آيه ء شريفه وجوب قيام براى قرائت قرآن وگزاردن نماز شب بر امت ومؤمنان مستفاد نيست تا به آيات تخفيف هم منسوخ شود و آن چه از منقولات اهل سنت نسخ استفاده مىشود از قبيل احلام است زيرا در نسخ وجود تباين كلى بين ناسخ ومنسوخ شرط است چنان كه در كتاب اثبات الايات تفصيلا بيان نموده ايم و اگر با دقت نظر كنيم به آيه ء تخفيف ( فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ ) و به صدر سوره ء مباركه هيچ تباينى ندارد از جهت اختصاص خطاب در صدر سوره ء مباركه به حضرت پيغمبر اكرم در موضوع قيام وى در شب براى قرائت قرآن وعبادت به نماز و يا غير آن .
وابدا خطاب بامر قيام در شب راجع و متوجه به امت نيست تا اين كه قائل به نسخ باشيم و اما آيات آخر سوره در مقام اثبات حكم نيست بلكه براى اثبات تخفيف است نسبت به كسانى كه خودشان را بعنوان تبعيت به حضرت رسول اكرم به زحمت انداخته بودند چنانچه مىفرمايد ( إِنَّ هذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ سَبِيلًا ) يعنى اين آيات قرآنى يادآورى است پس هر كس مىتواند راهى به طرف پروردگار اخذ كند به درستى كه پروردگارت ( اى پيغمبر ) مىداند كه تو قائم مىشوى اندكى از دو ثلث شب و نصف شب وثلث