تفسير زيرا كه خراب مستعمل نشود در عرف مگر در بنا و همچنين قول او ( أَنْ يَدْخُلُوها ) به ظاهر ملايم اين تفسير نيست ( 1 ) زيرا كه متبادر از دخول درآمدن در بناست ليكن روايت اهل بيت عليه السّلام در تفسير قرآن نص قاطع است بر مراد الله وعدم ملايمت ظاهر كلام قدح نمىكند در آن بلكه واجبست تأويل آن تا موافق شود بروايت مگر آن كه در آن روايت ضعفى باشد متنا يا اسنادا كه مقاومت نكند به ظاهر قرآن .
و بر هر تقدير حكم آيت عام است وخصوصيت ندارد به مسجدى دون مسجدى زيرا كه مساجد الله جمع مضاف به معرفه است وجمع مضاف به معرفه دالست بر عموم چنان كه در علم اصول تحقيق يافته ( 2 ) اگر چه نزول آيت مخصوص است
هامش
( 1 ) ناملايمتى ظاهر آيه با تفسير مزبور معلوم نيست زيرا كه در هر دوره دخول كفار بر مساجد ممكن نبوده مگر با خوف وترس از مسلمانان با امن وعزت وتسلط و اخبار وارده در تفسير آيه همين معنا را تأييد مىكند .
( 2 ) دلالت جمع مضاف به معرفه بر عموم محل كلامست ولى در آيه ء شريفه به قرينه ء آيات ديگر منع از دخول بعموم مساجد مستفاد مىشود .
اما مسجد حرام از جهت صراحت آيه ء كريمه در ثبوت منع از دخول مر كسانى را كه مانع از دخول به مساجد و ذكر اسم خدا بودند .
و اما باقى مساجد با اين كه اطلاق مساجد در آيه ء كريمه شامل بر مطلق مساجد است آيه ء شريفه ( ما كانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَساجِدَ الله شاهِدِينَ عَلى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْر ) - التوبه 17 دليل به منع دخول مشركانست بر عموم مساجد خصوصا به لحاظ وصف شرك وكون در حال كفر چنانچه از كلمه ء ( شاهِدِينَ عَلى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ ) مستفاد مىگردد هر چند در خصوص مسجد حرام نازل شده باشد به جهت عموم علت :
وبالجمله در اين آيات مر مسلمانان را مژده است كه خدا وعده ء غلبه بر مخالفان داده است به طورى كه كفار قدرت بر دخول مساجد نداشته باشند مگر با حال خوف وترس از جهت اعزاز دين خدائى وغلبه ء مسلمانان بر مخالفان .