تحويل يافت به بيت المقدس جهة الفت يهود بعد از آن تحويل يافت باز به قبله ء اول كه كعبه بود پس بنا بر قول او كه مختار است مىتواند بود كه مراد از جعل مذكور تحويل بيت المقدس باشد به كعبه يعنى تغيير نداديم ما قبله را كه تو بدان بودى يعنى بيت المقدس به كعبه مگر از براى امتحان اهل مدينه تا مخلصان تو از غير مخلصان ممتاز گردد ومىتواند بود كه مراد حقيقى جعل باشد و ( التى ) صفت موصوف مقدر باشد نه صفت قبله والقبلة مفعول اول جعل باشد والتى مفعول ثانى يعنى نگردانيديم ما اول قبله را جهتى كه بودى تو بر آن جهة يعنى بيت المقدس مگر از براى امتحان اهل مكه و مدينه و الا سزاوار آن بود كه قبله از اول كعبه باشد ومىتواند بود كه مراد از قبله بر توجيه ثانى كعبه باشد يعنى نگردانيديم ما در آخر قبله را جهتى كه تو بر آن بودى كه آن جهت قبله شود يا تو رو به آن نماز مىكردى بحسب ظاهر چنان كه از روايت ابن عباس معلوم مىشود مگر از براى امتحان اهل مدينه ومىتواند بود كه مراد تحويل ثانى باشد از براى امتحان اهل مدينه ومىتواند بود كه مراد معنى حقيقى جعل باشد به توجيهى كه مذكور شد ومراد از جعل جعل اول باشد از براى امتحان يهود يا جعل ثانى باشد از براى امتحان اهل مكه يا جعل ثالث باشد از براى امتحان اهل مدينه ليكن مفسران بعضى ازين احتمالات ايراد نموده اند و بعضى را ايراد ننموده اند .
ومراد از ( لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ ) مىتواند بود كه علم رسول ومؤمنان باشد يعنى تا بدانند رسول خدا ومؤمنان امتياز مخلصان را از غير مخلصان و الا علم خداى تعالى به همه اشياء حاصل است از ازل تا ابد ووجه آن كه علم پيغمبر ومؤمنان را به خود اسناد كرده آنست كه او سبب علم ايشانست وايشان خواص اويند ومىتواند بود كه مراد از علم تميز باشد يعنى تا متميز گردانيم نزد عالميان مخلصان را از
تفسير شاهي ( توضيح آيات الأحكام ) ( فارسي ) — صفحة 119
مساهمون: أبي الفتح الجرجاني
ص١١٩