پس از برانداختن اسماعيليان هلاكو به تسخير بغداد تصميم كرد . محاصرهء بغداد سه شنبه 22 محرم 656 آغاز شد و مستعصم يك شنبه چهارم صفر 656 با سه پسرش و سه هزار نفر از سادات و بزرگان از بغداد بيرون آمد و به ديدار هلاكو رفت . هلاكو همه همراهان خليفه را كشت و از همان روز بغداد را غارت كرد . هلاكو به مستعصم فرمان داد همه زنانى را كه پيوسته به او و پسرانش بودند بيرون آورد . هفتصد زن و هزار و دويست خادم و كنيز بودند . سپس هلاكو خليفه و پسرانش را كشت و بدين سان دوره خلافت پانزده سال و هفت ماه و بيست و پنج روزه مستعصم و دولت پانصد و بيست و پنج ساله عباسيان را برانداخت . در اين واقعه هشتصد هزار تن از مردم بغداد كشته شدند .
چون هواى بغداد سازگار هلاكو نبود روز 24 صفر از بغداد بيرون شد و پس از مدّتى خواجه نصير الدين طوسى را به تأسيس رصد خانهء مراغه مأمور كرد .
بارى ، پس از اين كه هلاكو جنگها و غارتگريها كرد روز نوزدهم ربيع الآخر سال 663 كنار نهر جغاتو واقع در جنوب درياچهء اروميه درگذشت و جسدش را در كوه شاهو واقع در مقابل دهخوارقان به خاك كردند . 48 سال عمر كرد .
هلند از مشرق به آلمان ، از جنوب به بلژيك و از شمال و مغرب به درياى شمال محدود است . سى و پنج درصد از چهار صد و ده هزار و صد و شصت كيلومتر مربع مساحت اين كشور كوچك كه از لحاظ وسعت صد و نوزدهمين ممالك روى زمين است سه تا هفت متر پايينتر از سطح درياست و سدهاى عظيمى مانع جريان آب به داخل كشور مىباشند و اگر اين سدها بر اثر وقوع حادثهاى عظيم بشكند آب قسمت مهمى از هلند را فرا مىگيرد ، و افزون بر تلفات و خسارات و ضايعات زياد زحمات چند نسل را در ايجاد سدها و خشكاندن زمينها تباه مىكند . بنابراين آب كه در سرزمينهاى ديگر مايهء آبادانى است دشمن هلند و هلنديها مىباشد .
هواى اين كشور نسبة سرد و مرطوب و كم آفتاب است ؛ با وجود اين زيباترين و پر جلوهترين انواع گلها در آن پرورش مىيابد . آسياهاى باديش از حد شمار بيرون است و افزون بر اين كه ديدنى مىباشند در خشك كردن رطوبت زمينهاى نمناك اثر فراوان دارند .
در اين كشور چهارده ميليون و دويست و چهل هزار نفر زندگى مىكنند بنابراين جمعيت نسبيش در هر كيلو متر مربع 6 / 348 تن مىباشند ؛ و از لحاظ جمعيت در مقام چهل و هفتم و از نظر جمعيت نسبى پس از بلژيك در رديف دوم است .
ارتفاع بلندترين كوههاى هلند از 321 متر درنمىگذرد و افزون بر اين كه از رودخانههاى آن در داخل كشور 1155 كيلو متر استفاده حمل و نقل مىشود 6300 كيلو متر راه آبى ، 2150 كيلو متر راهآهن و 86000 كيلو متر راه شوسه دارد و در بعضى جاها راه از روى سدها مىگذرد .
سى و پنج هزار هكتار اراضى اين كشور را باغ و بوستان پوشانده و نصف مساحتش را مراتع سبز و خرم در برگرفته ، و همين مراتع بزرگترين منبع درآمد هلنديها مىباشد زيرا عدهء كثيرى اغنام و احشام در آن مراتع مىچرند .
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1948
مساهمون: ژان شاردن
ص١٩٤٨