پوست سفيد ، ريش تنك و انحنايى در پشت داشت . پيشانيش كوتاه و خالى بر گونهاش بود .
براى اين كه دو خاندان علوى و عباسى به هم آميخته شوند و نفاق و دشمنى از ميانشان برخيزد رجاء بن ابى الضحاك يكى از بستگان فضل بن سهل را براى آوردن حضرت على بن امام موسى كاظم از خراسان به مدينه فرستاد ، و چون آمد روز دوشنبه هفتم رمضان سال 201 وى را وليعهد خويش كرد . سال بعد دخترش امّ حبيبه را به او و دختر ديگرش ام الفضل را به پسر وى داد ؛ و هم در سال 202 بوران دختر حسن بن سهل را به زنى گرفت . و گفت مردم جامه سياه را بگذارند و جامهء سبز بپوشند .
مأمون نامههايش را با بسم اللّه الرحمن الرحيم آغاز مىكرد و از خلفا اول كس بود كه اين رسم نيكو نهاد .
مردم بغداد كه پيرو تسنن بودند از شنيدن خبر ولايتعهدى حضرت رضا و تغيير يافتن شعار سياه كه مخصوص طرفداران بنى عباس بود به شعار سبز مخصوص علويان برآشفتند . گرد يكى از اعمام مأمون كه مردى شاعر و فاضل بود فراهم آمدند تا او را به جاى مأمون به خلافت انتخاب كنند . او چون مقام خويش را در خطر ديد آنچه را كه دربارهء انتقال خلافت از عباسيان به علويان گفته و كرده بود انكار كرد ، و براى جلب اطمينان مردم بغداد مخفيانه فرمان داد وزيرش فضل بن سهل را كه مأمون به راهنمايى و تشويق وى به اين كار اقدام كرده بود بكشند ، و اين كار روز جمعه دوم شعبان سال 202 انجام گرفت . اتفاق را على بن موسى الرضا نيز در اواخر صفر سال 203 در قريه نوقان درگذشت ، به قولى مسموم شد و مأمون بر جنازهاش نماز كرد .
مأمون سپيده دم روز شنبه چهارده روز مانده از صفر 204 وارد بغداد گشت ، و روز شنبه هفت روز مانده از صفر همين سال اجازه داد مردم دگر بار جامهء سياه بر تن كنند .
سرانجام پسينگاه روز پنج شنبه 17 رجب سال 218 درگذشت و در طرطوس در سراى خاقان خادم دفن شد . چهل و هشت سال و سه ماه و يك روز عمر ، و بيست سال و پنج ماه و بيست و پنج روز خلافت كرد . از او شانزده پسر به جا ماند .
چنان كه اشاره شد مأمون به دانستن انواع علوم بتخصيص علم نجوم علاقه بسيار داشت از اين رو جمعى از دانشمندان ستارهشناسى و سازندگان آلات و ادوات اخترگرى از جمله على ابو البخترى ، على بن عيسى اسطرلابى ، بنى موسى بن شاكر : سه برادر : احمد ، حسن ، محمد كه هر سه در رياضيات و نجوم استاد بودند ، يحيى بن ابى منصور ، ابو الطيب سند بن على كه يهودى بود و به دست مأمون اسلام آورد ، عباس بن سعيد جوهرى ، عمر بن محمد مروروردى ، احمد بن خلف مرورودى ، محمد بن خلف مرورورى ، محمد بن موسى خوارزمى ، حسن بن ابراهيم ، ما شاء اللّه يهودى را در دربار خود گردآورد ، و آنان را به تشكيل رصد خانه و اندازهگيرى محيط و مساحت كره زمين مأمور كرد ؛ و آنان در دشت سنجار موصل اين كار را به كمال درستى انجام كردند .
ماه برابر طول زمان ميان دو مقارنه متوالى ماه و خورشيد است و زمان متوسط آن معادل 29 روز و 12 ساعت
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1919
مساهمون: ژان شاردن
ص١٩١٩