چشمانشان درشت و سياه و جذاب و رؤياآفرين است ، و چنان خوشگل و خوش اندامند كه زنان اروپايى مقيم گرجستان به آنان حسد مىورزند ؛ زيرا زيبائى زنان گرجى چنان است كه دل شوهرانشان را و گرچه خويشتندار باشند و جوانى را پشت سر نهاده باشند به يك كرشمه مىربايد و گرفتار خود مىكند . اما زنان گرجى بر عموم ولخرجند .
گرگ : شاردن در سفرنامهء خود آورده كه در ايران گرگ نيست و اين سخنى نادرست است ، چه در بيشتر نقاط ايران از جمله خراسان ، سيستان ، بلوچستان ، گرگان و ديگر مناطق جنوبى درياى خزر گرگ زياد است ، و بد نيست به مناسبت اندكى از اختصاصات اين جانور ياد شود .
گرگ داراى تمام نشانهها و مشخصات جانوران وحشى است . جسور ، حيلهگر ، سرسخت ، لجوج ، كم صدا و صبور است ، و ممكن است افزون بر ده دوازده ساعت شكارش را تعقيب كند .
اين جانور داراى حاسهء بويايى قوى است ، فى المثل مىتواند ميان دهها بوى گوناگون بوى يك گوزن را تشخيص دهد ، رنگ پوست گرگ معمولا خاكسترى مايل به سرخى يا سياهى است .
ظاهرش شبيه يك سگ بزرگ است . بلندى بدنش هشتاد و پنج سانتى متر ، طول اندامش صد و شش تا صد و شصت و پنج سانتى متر است ، و درازاى دمش از سى و پنج تا پنجاه سانتى متر درمىگذرد . سرش بزرگ ، پوزهاش تيز و چشمانش مورب است و شبها مثل چشم گربه مىدرخشد . دندانهاى پيشين اين جانور هر چه از ميان به كناره مىرود بزرگتر مىگردد ، و نيش بالايش بزرگتر از نيش پايين ، و نوكش اندكى به داخل خميده است .
برخى از نژاد گرگها چنان نيرومند و جسورند كه شير به ديدن آنها مىهراسد و مىگريزد .
همچنين بعضى از آنها در رودخانهها و درياچهها شناكنان به تعقيب جانوران دريايى مىپردازند .
گردن و فكها و دندانهاى گرگ چنان قوى است كه مىتواند بىآن كه به زمين بكشد گوسفندى را به محلى دور ببرد . در فصولى كه هوا خوب است گرگ تنها با يك جفتش به سر مىبرد ، اما در زمستانها براى پيدا كردن طعمه در دستههايى كه عدهشان به ده تا پانزده مىرسد حركت مىكنند . آنها به هنگام رفتن دنبال هم مىروند و هر گرگ پاى خود را روى نشان پاى گرگ جلوتر مىنهد ، از اين رو ناشدنى است كه عده يك دسته گرگ را از اثر پايشان معلوم كرد .
آنها مىتوانند در يك شب قريب هفتاد كيلو متر شكار را تعقيب كنند .
چنان كه ياد شد غذاى اصلى گرگها گوشت جانوران كوچك يا بزرگى است كه شكار مىكنند ، اما گاهى ميوه نيز مىخورند . در فصلهاى بهار و تابستان و پاييز كه در دشتها و كوهها خرگوش و اقسام پرندگان و ديگر جانوران فراوانند گرگها به ديهها و شهركها نزديك نمىشوند ، اما در زمستانها كه هوا سرد و صحراها و بيابانها غالبا از برف پوشيده مىشود و جانوران از لانهء خود بيرون نمىآيند گرگهاى گرسنه براى ربودن حيوانات اهلى به روستاها و شهركها نزديك يا داخل مىشوند ، گاهى از فرط گرسنگى به بچهها حتى به بزرگسالان حمله مىكنند .
گرگها معمولا در شكاف كوهها يا تنه تو خالى درختان يا بيشههاى انبوه يا آشيانههايى كه جانوران ديگر براى خود ساختهاند و به سببى كه آن را رها كردهاند لانه مىكنند ، و اگر آن آشيانه
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1915
مساهمون: ژان شاردن
ص١٩١٥