عدّهء بسيارى از جوانان به فرماندهى شيرزاد روانه جنگ با تازيان شدند ، و در سال 23 هجرى وقتى سپاهيان موسى اشعرى براى تصرف كاشان به حركت درآمدند مردمان اين شهر جانانه برابر آنان مقاومت كردند و در مبارزه بسيارى از آنان را كشتند .
در تاريخ اعثم كوفى آمده از مجموع صد و پنجاه هزار نفر جنگجويان ايرانى كه به قصد جلوگيرى از تجاوز اعراب سلاح برگرفتند بيست هزار نفرشان از مردم كاشان و شهرهاى مجاور آن بودند ، و آذرگرد يكى از سرداران معروف رزمندگان ايران از مردم كاشان بود .
مردم سلحشور كاشان چندان در برابر حملات تازيان پايدارى كردند كه بنا به قول مؤلف احسن التقاسيم ابو موسى اشعرى وقتى از تصرف كاشان بر اثر پايدارى مردانه مردم عاجز ماند چارهگرى را دستور داد چندين كوزه پر از عقربهاى جرار از نصيبين آوردند . او اين گزندههاى خطرناك را ميان سپاهيان ايران رها ، و به تسليم شدن ناچار كرد و هرچه داشتند به غنيمت گرفت .
كاشان از جانب شمال به كوير مركزى و قم ، از سوى مشرق و شمال شرقى به كوير ، از جنوب به اصفهان ، و از طرف مغرب به محلات و گلپايگان محدود است .
طول جغرافيايى كاشان از مبدء شرقى گرينويچ 51 درجه و هجده دقيقه ، و عرض در جهت شمال 33 درجه و 59 دقيقه و نسبت به جزاير خالدات طولش در جهت شرق 86 درجه است و عرضش برحسب سنجش و تشخيص غياث الدين جمشيد كاشانى در جهت شمال استوا 34 درجه است .
بلندترين مرتفعاتش كه 3898 متر ارتفاع دارد در نطنز است . ارتفاع كاشان از سطح دريا 945 متر ، ارتفاع قمصر 1830 متر ، و ارتفاع جوشقان 2222 متر مىباشد .
در روزگاران گذشته كه مسافران با شتر و قاطر سفر مىكردهاند فاصلهء ميان كاشان و جلفا را كه در جهت شمال غرب بوده در بيست و پنج منزل و به اين شرح مىپيمودهاند . از كاشان به قم سه منزل ، از قم تا سكز آباد پنج منزل ، از آن جا تا زنجان پنج منزل ، از زنجان تا تبريز هفت منزل ، و از تبريز تا جلفا پنج منزل .
مسافران با همين وسيلهء شتر و قاطر فاصلهء ميان اين شهر و بغداد را در بيست و هفت منزل ، و مسافت تا مشهد را در سى و دو منزل ، تا بندر بوشهر را در سى منزل ، و تا بندر كوت واقع در ساحل درياى عمان را در چهل و سه منزل طى مىكردهاند .
مطابق سرشماريى كه در سال 1328 قمرى انجام گرفته كاشان داراى 12763 خانوار و پنجاه هزار نفر جمعيت داشته ، و طبق سرشمارى آبان ماه 1335 خورشيدى جمعيّت اين شهر 45900 نفر و با حومه 164049 نفر بوده است .
در كاشان كشتگرى بدون كود دادن محصول كافى نمىدهد . زراعت ديم نيز بيهوده است . مهمترين محصولات اين شهر انار ، انجير ، انگور ، خربزه ، گرمك ، طالبى ، هندوانه ، خيار ، ريواس ، گندم و جو ، پنبه و تنباكوست .
در زمانهاى گذشته اين شهر از جمله شهرهايى بوده كه به وفور نعمت و ارزانى اجناس
سفرنامه شاردن ( فارسى ) — صفحة 1906
مساهمون: ژان شاردن
ص١٩٠٦